NÜRNBERG

Op zondagmorgen staat er een klein ontbijtbuffetje voor ons klaar. De daaropvolgende dagen wordt echter gewoon onze tafel volledig gedekt. Precies om kwart voor negen, de afgesproken tijd, worden de gebakken eitjes geserveerd. De gastvrouw blijft vaak hangen om een praatje met ons te maken. Blijkbaar is ze gesteld op aanspraak, ondanks alle moeite die ze zich daarvoor moet getroosten.

Tegen tienen begeven we ons naar het 40 km zuidelijker gelegen Neurenberg, ook wel de Franken –Metropole genoemd. Daar kunnen we onze Volvo in een Tiefgarage aan het Willy Brandt Platz aan de rand van de Altstadt parkeren. Het weer is niet al te best, de hele dag hebben we last van Sprühregen en mistflarden. Het is nog vroeg, we lijken er de enige toeristen te zijn. Enkele uren later zullen de bussen met onder andere Japanners en Italianen aankomen. We wandelen de nog vrijwel geheel intacte middeleeuwse stadsmuur langs, roken sigaretjes in de met herfstkleuren getooide parkjes en lopen bij het Opernhaus de binnenstad in. We komen uit bij het indrukwekkend grote Mauthalle, die natuurlijk nauwgezet gerestaureerd is. Vervolgens bereiken we de gotische Lorenz Kirche (13e eeuw) met een fraai vormgegeven portaal vol met heiligenbeelden. Om die te beschermen tegen de poep van duiven en ander gevogelte zijn ze omhuld met fijn kippengaas. Het gaat omlaag naar de rivier de Pegnitz die door de stad stroomt. Op de brug verwijlen we een tijdje om het Wahrzeichen van de stad te bekijken, het middeleeuwse Heilig Geist Spital dat boven de rivier gebouwd is en nu een duur restaurant herbergt. Aan de Hauptmarkt ligt ook de Frauenkirche (14e eeuw) met een prachtige klok in de gevel. In een hoek van het plein staat de hoge Schönen Brunnen, die je met zijn vergulde en fel gekleurde figuren bijna verblindt.

Daarna gaat het omhoog naar de Sebaldus Kirche (ook 13e eeuw) en het imposante Rathaus met twee prachtig vormgegeven portalen. Daar bekijken we de hal en een soort schatkamer met regaliën van vroegere Duitse (of ook Beierse?) vorsten. In de kelders bevinden zich de martelkamers met folterwerktuigen, maar die bezoeken we niet. Via trappen en steil oplopende straatjes bereiken we het hoogste gedeelte van de stad aan de voet van de burcht. Het vakwerkgebouw van het Albrecht Dürer Haus (Dürer is de bekendste zoon van de stad) trekt veel bekijks. Door een eeuwenoude tunnel komen we uit aan de andere kant van de vesting, waar in de droge gracht volkstuintjes verscholen liggen. Voor we de burcht gaan bezichtigen drinken we eerst koffie in een gezellig en warm koffiehuisje dat iets met een heks te maken heeft.

Slide show van Neurenberg

Nuernberg

De Kaiserburg ligt behoorlijk hoog en komt heel omvangrijk en schier onneembaar op ons over. Het is er drukker dan verwacht. Vanaf een van de platforms kun je goed de stad aan je voeten bekijken, helaas is het daar te mistig voor. Er liggen verschillende musea, maar die gaan we niet binnen. Clim koopt in een souvenirwinkeltje nog een Stocknagel van de stad, bedoeld voor kastelein Henk M.. We dwalen nog wat rond door enkele nauwe straatjes, missen nog een paar mooie fonteinen en besluiten ons heil meer zuidelijk te zoeken en wel in het 4 km verder aan de stadsrand gelegen Dokumentationszentrum.

We hoeven niet lang te wachten op een bus die als eindbestemming het Doku Zentrum heeft. Daar worden we al direct getroffen door de omvang van het complex, dat ooit het hart van de Nazi-partij is geweest. Voor we de expositie in het enorme, hoefijzervormige Colosseum - achtige gebouw met zijn vijf verdiepingen (onafgewerkt met ruwe muren van baksteen) bezichtigen, eten we een broodje in het restaurant. Daarna lopen we door de stalen skeletachtige gangen waar middels foto’s, originele filmopnames en affiches de opkomst en ondergang van de gruwelen van Hitler en zijn trawanten worden getoond. De entreeprijs bedraagt vijf euro. Het is er behoorlijk druk. We zijn niet echt onder de indruk, want we hebben in het verleden al genoeg documentaires gezien en concentratiekampen bezocht. Desondanks word je toch steeds met de neus op het feit gedrukt hoe waanzinnig oorlog en totalitarisme is. We maken buiten nog een wandeling rondom het gebouw langs de vijver, eigenlijk meer een soort binnenzeetje waaruit de grootheidswaanzin van de zgn. Übermenschen blijkt. Met de tram keren we terug naar het centrum en onze auto. Even na vijven melden we ons bij ons hotel. ‘s Avonds doen we ons in het dorpscafé tegoed aan Ente en Gans. We vinden deze voor ons ongewone gerechten niet echt bijzonder.

Uit ons reisverslag 1973

MEER INFO NEURENBERG

(Autorondreis door Zuidoost - Europa met de Renault 4 van Clé P., wild kamperend in een tent langs wegen, op stranden en in korenvelden.)

Vrijdag 3 augustus 1973

Aankomst om 12 uur op het station. Rondwandeling door de stad. Eten in een restaurant van een warenhuis: Serbische Bohnen Suppe, halbes Hänchen en eine Molle (halve liter tapbier). Rusten op een plein. Door politiemannen tot de orde geroepen, volgens hun lagen we er onfatsoenlijk bij op het grasveld. In een boekhandel nog boeken en strips gekocht en bekeken. We kopen een breedhoeklens  in een fotozaak. Koffie drinken op ons gemak en de Duitse schandaalblaadjes doorlezen. Bezoeken aan de volgende attracties: de Mauthalle, oude stadstorens en wallen, het Dürerhaus, 2 zwaar gerestaureerde Domkerken, een kleine, iets oudere kerk, standbeelden en fonteinen, een oud Spital dat over een rivier heengebouwd is, de burcht, etc. Veel dia's geschoten. Inkopen voor het avondeten gedaan. Om 6 uur naar de bioscoop geweest. De Zeichentrickfilm "Asterix der Gallier" speelde daar. De veel te laat startende voorstelling werd ontsierd door druk knabbelende en babbelende Duitsers. De film viel zowel qua gags - veel te weinig woordspelingen – als op technisch tekengebied erg tegen. De Duitse nasynchronisatie liet ook veel te wensen over. De 8 mark entreeprijs helaas niet waard. Om 8 uur 's avonds naar Würzburg vertrokken, uiteraard weer via de autobaan.

Nürnberg Is na München de belangrijkste handelsstad van Zuid Duitsland. Ongeveer 900 jaar oude rijksstad. Een der mooiste steden van Duitsland. Ligt op beide oevers van de rivier de Pegnitz. Inw: 500.000. Veel industrie, doch moderne stad, maar ook wel vele echte middeleeuwse monumenten bijv. een 5 km. lange stadsmuur met vele torens en poorten de langste van Duitsland. Elk jaar een bijzondere beurs voor hobbyisten. De grootste dierentuin van het hele continent: 60 ha. Na de oorlog werden hier de oorlogsmisdaders resp. leiders van het derde Rijk door het Internationale Militair Tribunaal veroordeeld, het bekende proces van Nürnberg. Het tribunaal werd gevormd door vier rechters: een Amerikaan, een Brit, een Rus en een Fransman. De voornaamste aanklachten waren misdaden tegen de vredoorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid. Bekende namen in deze processen zijn: Göring, Von Ribbentrop, Keitel, Seyss - Inqart en Rudolf Hess. Een zeer bekende industrie is de Maschinen-Fabrik-Augsburg, Nürnberg-AG. ( M.A.N. ) Het hoogtepunt van deze onderneming was de bouw van de eerste dieselmotor ter wereld die in samenwerking met Rudolf Diesel werd ontwikkeld ( 1893-1897 ). Enkele bekende musea in Nürnberg zijn: het speelgoedmuseum, het tinfiguren kabinet van Harald Kebbel en het verkeer -en postmuseum. Lees verder....

Nürnberg processen (Tribunal)	Holocaust - slachtoffers

MEER INFO NEURENBERG

Nauwgezet herbouwd

Neurenberg, thuisbasis van de Hohenzollern en hoofdstad van het vroegere Frankenland,
mag zich met recht de mooiste stad van Beieren noemen.

De op een na grootste stad van de deelstaat Beieren, gelegen in het dal van de Pegnitz, heeft uitstekend geprofiteerd van zijn ligging op het trefpunt van Bohemen en het Rijnland, op de route van Venetië via de Brennerpas naar Scandinavië. De oude stad ligt binnen een stadsmuur die versterkt is met veertig torens. Honderd achtentwintig poorten regelen de toegang. De zijrivier van de Main scheidt de stad in twee delen die worden beheerst door de Sebaldkerk en de Laurenskerk. Slechts weinig monumenten hebben de Tweede Wereldoorlog heelhuids doorstaan, maar ze zijn met grote zorgvuldigheid herbouwd. De Königstrasse komt uit bij het karakteristieke Handwerkerhof, een wijk met vakwerkhuizen en met veel ambachtelijke nijverheid. De straat loops vervolgens verder door naar de oude tarwe- en zoutmarkt (Mauthalle) en eindigt op de Lorenz Platz waar de Laurenskerk staat. Vanaf de bruggen over de Pegnitz kan men van schitterende uitzichten genieten. Aan de andere kant van de rivier is de 14e -eeuwse Schöner Brunnen de blikvanger op de Hauptmarkt. Een modern stadhuis vervangt het oude Rathaus met zijn prachtige portalen. In het noorden ziet de burcht vanaf een heuvel uit over de huizen met historische puntgevels. Maar deze mooiste stad van Beieren is ook een belangrijk centrum van industrie. Naast de speelgoedindustrie zijn er de laatste jaren veel nieuwe activiteiten bijgekomen en sinds 1972 beschikt de stad ook over een bedrijvige binnenhaven.

CIJFERS
Bevolking: 499 000 inwoners Hoogte: 340 m

"Slechts een berg"
Neurenberg, de officieuze hoofdstad van het Heilige Roomse Rijk en een van de mooiste
middeleeuwse steden van Duitsland, bestond tot de 17e eeuw uit twee helften.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
De Mauthalle nabij de Hallen Platz, de Hauptmarkt, de Schemer Brunnen, de Kaiserburg, de Handwerkerhof aan de Königstrasse, het Nationaal Germaans Museum, het Speelgoedmuseum, Sebaldkerk, O.L.V-kerk, Laurenskerk, het Dürerhuis, de vestingwerken.

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Binnenhaven. Industries werktuig¬bouw, elektrische apparaten, voedingsmiddelen, speelgoed.

Keizer Konrad had al een vesting gebouwd op de linkeroever van de Pegnitz voordat de naam Neurenberg (Nürnberg is een verbastering van Nur ein Berg) rond 1050 voor het eerst in een historische bron werd vermeld. In die tijd besloot keizer Hendrik III om op een uitstekende rots op de rechteroever een keizerlijke burcht to bouwen. Beide stadjes, ieder met hun eigen keizerlijk gebouw, ontwikkelden zich zij aan zij. De scheiding was niet nadelig voor hun gezamenlijke welvaart. Naast de handelsprivileges van de een, werd in 1219 dankzij de ander de status van vrijstad toegevoegd. De metaalnijverheid zorgde in de late Middeleeuwen voor een bloeiperiode. Ondanks dat het de officieuze hoofdstad van het Heilige Roomse Rijk was en tussen het Oosten en het Westen was gelegen, raakte Neurenberg in verval toen de routes naar Azië veranderden. Tijdens de Dertigjarige Oorlog was het een protestants bolwerk, maar in 1806 werd het desalniettemin ingelijfd bij Beieren. Hitler, die gefascineerd was door de keizerlijke uitstraling van de stad, hield er zijn jaarlijks partijcongres. Na de oorlog vonden er de bekende Neurenberger processen plaats.

MEER INFO

Is na München de belangrijkste handelsstad van Zuid Duitsland. Ongeveer 900 jaar oude rijksstad. Een der mooiste steden van Duitsland. Ligt op beide oevers van de rivier de Pegnitz. Inwoners: ± 500.000

Veel industrie, doch moderne stad, maar ook wel vele echte middeleeuwse monumenten bijv. een 5 km. lange stadsmuur met zijn vele torens en poorten de langste van Duitsland. Elk jaar een bijzondere beurs voor hobbyisten. De grootste dierentuin van het hele continent: 60 ha.

Na de oorlog werden hier de oorlogsmisdadigers, resp. leiders van het derde Rijk door het Internationale Militair Tribunaal veroordeeld, het bekende proces van Nürnberg. Het tribunaal werd gevormd door vier rechters: een Amerikaan, een Brit, een Rus en een Fransman. De voornaamste aanklachten waren misdaden tegen de vrede, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid. Bekende namen in deze processen zijn: Göring, Von Ribbentrop, Keitel, Seyss-Inqart en Hess.

Een zeer bekende industrie is de Maschinenfabrik Augsburg Nürnberg - AG. ( M.A.N. ) Het hoogtepunt van deze onderneming was de bouw van de eerste dieselmotor ter wereld die in samenwerking met Rudolf Diesel werd ontwikkeld ( 1893-1897 ). Enkele bekende musea in Nürnberg zijn: Het speelgoedmuseum, het tinfigurenkabinet van Harald Kebbel, en het Verkeer- en Postmuseum.

1. Functies
Neurenberg is het bestuurlijke, dienstverlenende en culturele centrum Noord-Beieren. De industrie omvat m.n. elektrotechniek, machinebouw en automobielconstructie; voorts grafische, chemo-metaal-, kunststof-, speelgoed- en voedings- en genotmiddelenindustrie. De handelsfunctie is aanzienlijk (o.a. bekende jaarlijkse speelgoedbeurs). Binnenhaven (1972) aan het Rijn–Main–Donaukanaal; luchthaven; metro (sinds 1967). De stad is zetel van een hooggerechtshof en van diverse maatschappelijke instellingen. De belangrijke culturele functie blijkt o.m. uit de aanwezigheid van de economische en sociaal- en cultuurwetenschappelijke faculteiten van de universiteit Erlangen - Nürnberg, verschillende hogescholen (pedagogiek, techniek), een kunstacademie, een conservatorium en een planetarium. Er zijn verschillende belangrijke musea, w.o. het Germanisches Nationalmuseum (1852; Germaanse cultuur- en kunsthistorie), een Verkeersmuseum, een Speelgoedmuseum, het Museum Natur und Mensch, het stedelijk museum (1958; in het Fembohaus) en het Museum Industriekultur, alsmede het Staatsarchief van Beieren (1806), diverse galerieën (Kunsthalle, 1969), bibliotheken en theaters, een opera en een dierenpark.

2. Stadsbeeld
De stad, die tot de Tweede Wereldoorlog tot de best bewaarde grote steden uit de bloeitijd van de Duitse middeleeuwen behoorde, werd door een luchtaanval op 2 jan. 1945 grotendeels verwoest. Bij de wederopbouw is van het historische stadsplan uitgegaan. De belangrijkste herbouwde of gerestaureerde historische bouwwerken zijn de stadsmuren (4 km), met torens en burcht (Kaiserburg, 11de–16de eeuw) met Romaanse kapel (1190–1220); de gotische St.-Lorenzkerk (13de–14de eeuw) met laatgotisch hallenkoor (1439–1477); de eveneens gotische Frauenkerk (14de–16de eeuw) met het befaamde uurwerk Männleinlaufen; de St. Sebalduskerk, een ca. 1240 begonnen laatromance/ vroeggotische pijlerbasiliek met gotisch dubbelkoor (westtorens tussen 1481 en 1490 voltooid). Het Fembohaus (tweede helft 16e eeuw) is het mooiste bewaard gebleven historische patriciërshuis. Het deels gotische stadhuis is herbouwd.

Neurenberg bezat een aantal fraaie fonteinen, waarvan de Schöner Brunnen op de Hauptmarkt (eind 14e eeuw) slechts licht beschadigd werd. Van het belangrijke kunstcentrum dat Neurenberg in de late gotiek was, getuigen ter plaatse nog sculpturen van o.a. Veit Stoss (Engelsgruss, 1518; St. Lorenzkerk), Adam Kraft (epitaaf familie Schreyer, 1492; St. Sebalduskerk; sacramentshuis, 1496; St. Lorenzkerk), Peter Visscher (bronzen grafmonument van Sebaldus, 1519; St. Sebalduskerk) en Michael Wolgemut (zijvleugels Peringsdörfer Altar, thans in de 20ste-eeuwse Friedenskerk); in de Lorenzkerk bevindt zich ook het Imhoff-Altar (ca. 1420).

Van Albrecht Dürer bevindt zich oorspronkelijk werk in het Germanisches Nationalmuseum en reproducties in het naar hem genoemde huis (sinds 1971 museum en expositieruimte), waar hij van 1509 tot zijn dood woonde. Van de door Peter Flötner ontworpen zgn. Hirschvogelsaal zijn slechts gedeelten van de interieurdecoratie bewaard gebleven (1534; Altstadtmuseum).
Uit het begin van de 20ste eeuw bleven o.m. het centraal station (1900–1905) en de opera (1903–1905) bewaard. Uit de nationaalsocialistische tijd dateren het Zeppelinfeld (1937; A. Speer) en het Congreshuis (1937; L. Ruff), beide onvoltooide herinneringen aan het door Hitler geplande Rijkspartijdagcomplex.

3. Geschiedenis
Het ontstaan van de stad gaat terug op de burcht Nourenburc, die hier ca. 1000 op een kruispunt van handelswegen werd gebouwd. De later ontstane nederzetting kreeg in 1200 stadsrechten. Dankzij de door Frederik II (Reichsunmittelbarkeit, 1219) en Lodewijk de Beier (tolvrijheid, 1332) verleende privileges, maakte de stad een snelle economische ontwikkeling door, met als hoogtepunt de tweede helft van de 15e eeuw.
De Reformatie (1524–1525) bracht daarna een grote culturele ontwikkeling, die tot de Dertigjarige Oorlog aanhield. De regels van de Neurenbergse Meistersinger vonden ook elders navolging; de bekendste Meistersinger was Hans Sachs. In 1792 en 1796 werd Neurenberg bezet door Beierse en Franse troepen; in 1806 ging de status van Rijksstad verloren en kwam Neurenberg aan Beieren.
Ten tijde van het Derde Rijk werd de stad bekend als die van de partijdagen van de NSDAP (sinds 1933); in 1935 werden hier de Neurenberger wetten afgekondigd. Na de Tweede Wereldoorlog was de stad het toneel van de Neurenberger processen.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
Mauthalle
Deze stamt uit (1498-1502) met de Mautkeller, nu een restaurant.

St.Lorenzo-Kirche
(13-14e eeuw) Dit is de mooiste en grootste kerk van de stad, met een roosvenster van negen meter doorsnee in de westgevel, bijzonder mooi gebrandschilderde ramen in het koor, een tabernakel uit 1496 van Adam Kraft. (de meester en zijn gezellen zijn er op uitgebeeld). Achter het hoofdaltaar het zgn. Krellsche Altar met de oudste voorstellingen van de stad uit 1480. Aan het gewelf de bekende Engelengroet van Veit Stoss. Nassauer Haus: Tegenover deze kerk gelegen, tegenwoordig restaurant.

Hauptmarkt
Hier vinden we de zgn. "Schöner Brunnen" rijk met figuren versierd en geldt dan ook als de mooiste fontein van de stad. Deze stamt uit de 14e eeuw. Het toont ons een 19 meter hoge stenen piramide met 40 figuren, waaronder Mozes en de profeten, verder de zeven keurvorsten en de vier evangelisten enz.

Frauenkirche
(1355-1361) Dit is een der mooiste hallenkerken van Duitsland. Het interieur bevat het zgn. Tucherse Altar uit 1440, gemaakt door Albrecht Dürer en twee epitafen gemaakt door Adam Kraft. Deze kerk wordt bekroond door een uurwerk met Karel IV en de zeven keurvorsten die om precies 12.00 uur langs de keizer gaan lopen. Anderen knielen en blazen op een trompet.

St.Sebalduskirche
Deze is reeds ingewijd in 1273. Het is een zgn. pijlerbasilica met drie schepen en twee koren. Het oostelijke koor werd van 1361-1379 verbouwd. Aan de buitenkant zien we de verschillende beeldhouwwerken zoals het zgn. Schreyerssche Grabmal van Adam Kraft. In het oostkoor (1492) in het interieur staat het meesterwerk van de Duitse Gietkunst, nl. het Sebaldusgraf van Peter Vischer en diens zonen, gemaakt in 1519. Een aangrijpende kruisingsgroep van Veit Stoss ziet in de zuidelijke torenbogen.

De Burcht / Kaiserburg
Deze is gesticht ten tijde der Staufen en heet de Kaiserburcht, deze heeft een Romaanse dubbele kapel, keizer en ridderzaal. Bij deze burcht begint de vijf km lange stadsmuur. Zoals reeds eerder verteld, is Nürnberg ondanks de zware beschadiging in de jongste oorlog, een van de rijkste steden van Duitsland betreffende de oude vestingwerken, en oude stadsmuren en torens. In deze oude stadsmuren de resten van de Kaiserburcht welke een oude vesting was, er zijn nog vier oude poorten bewaard gebleven. De oude stadsmuren en poorten werden in de middeleeuwen diverse keren versterkt en verbouwd. (het hele project vestingwerken werd reeds voltooid in 1452), dit bestaat uit een binnen en buiten muur met gracht. De muur is zes meter dik en de gracht op plaatsen wel twintig meter breed. In totaal zijn er nog ca. 128 wachttorens overgebleven.

In de Burgstrasse op no. 15 bevindt zich het Fembo-Haus, dit is het mooiste voorbeeld van een Nürnbergs patriciërshuis uit het jaar 1591. Het interieur toont u de ontwikkeling van stadsbeeld en wooncultuur.

Heilig‑Geist‑Spital
Aan de andere kant van de Pegnitz ligt de wijk Lorenzerstadt. U bereikt dit stadsdeel via allerlei schilderachtige straatjes en marktpleintjes als de Trödelmarkt. Diverse bruggetjes leiden naar de andere zijde. Voordat u naar de overkant gaat, kunt u nog een bezoek brengen aan het Heilig‑Geist‑Spital, dat gedeeltelijk over het water is gebouwd, ten westen van de Spital‑Brücke. Opvallend is het hoge steile dak met de vele dakkapellen en de erker met torentje en vakwerkbouw.

Altstadthof
Dit hofje herbergt diepe kelders die in de Middeleeuwen in vier verdiepingen onder de hele stad zijn aangelegd en als opslagruimten in gebruik waren voor voedsel, water en wijn. Deze 'Felsengänge' dienden in de Tweede Wereldoorlog als schuilkelder en zijn nu dagelijks te bezichtigen. De precieze tijden zijn bekend bij het toeristenbureau aan de Hauptmarkt.

Albrecht‑Dürer‑Haus
In een schilderachtig 15e‑eeuws vakwerkhuis is het Albrecht ‑Dürer ‑Haus ondergebracht. Het huis werd door deze kunstenaar van 1509 tot 1528 bewoond. Binnen zijn schilderijen van tijdgenoten van Dürer te zien.