AUGSBURG

VERSLAG VAN EEN DAGEXCURSIE VANUIT MÜNCHEN (2006)

GA NAAR VERSLAG AUGSBURG 'LIFTEN 1971'

DAG 8 AUGSBURG FUGGERSTADT

Zaterdag 30 december '06

Kwart voor tien de trein in, half elf aankomst in Augsburg. Te voet het zuidelijke centrum in en de behoorlijk renaissancistische, maar ook barokke kerk van SANKT ULRICH / SANKT AFRA bekijken. Weinig liefhebbers hier, ik ben weer eens de enige. Of ben ik misschien te vroeg? Ulrich schijnt een heilige te zijn wiens sarcofaag in de donkere crypte ligt. De altaarstukken zijn magistraal en mogen zich dan ook in mijn belangstelling verheugen.

Schaetzler Museum

k loop de brede MAXIMILLIANSTRASSE af, die wordt met zijn statige gebouwen hier die MAX MEILE genoemd. Ongeveer halverwege ligt het museum en voormalig burgerpaleisje van SCHAETZLER (1765 – 1770), waar ik zeer tevreden een dik uur doorbreng. Het museum concentreert zich o.a. op werk (vooral altaarstukken) van Hans Holbein, Albrecht Dürer en Lucas Cranach de Oudere in de Staatsgalrie Alte Meister in de voormalige Katharinenkirche. De FESTSAAL is bijzonder indrukwekkend in al zijn barokke praal vol spiegels, bladgoud en fresco’s van exotische vogels. Behalve een groot aantal onbekende doeken en portretten is er ook nog een tijdelijke expositie van geschriften, een lesboek en originele partituren en dergelijke van Leopold Mozart, de vader van die in Augsburg geboren is. Ik drink er als enige koffie in het renaissancecafé met hoge plafonds.

Fugger Haus

Niet ver daarvandaan ligt het FUGGER HAUS, een complex van aan elkaar gebouwde huizen uit de vijftiende eeuw die donkerbruin geverfd zijn. Ik kom er via de achterkant binnen, bekijk de drie binnenhoven in drie verschillende stijlen (Middeleeuws, renaissance en barok). Ooit een kapitaal woonhuis van de schatrijke bankier Jakob Fugger zijn er nu trendy winkeltjes en galerieën gevestigd. Dit is het pand waar Clim en ik met een Duitse hippie in 1971 de trappen bestegen tot aan de vliering. De uitroep van de Duitser: “Mensch, ich werde wahnsinnig, es geht nog höher!” zal me altijd bijblijven.

Vervolgens bekijk ik het ZEUGHAUS (luisterrijke façade) en een onaanzienlijke kerk, de ANNA -KIRCHE, waar de graven van de Fuggers liggen. Ik beland in het oude gedeelte van de stad met smalle steegjes en trapjes. Een zesstal snel stromende beekjes, aftakkingen van de rivier de Lech, lopen er doorheen. Aan een ervan ligt het geboortehuis van BERTOLD BRECHT, dat nu tot een museum is omgetoverd. Hetzelfde is gebeurd met het geboortehuis van een andere illustere inwoner van de stad, Leopold Mozart. Het onderkomen van Hans Holbein der Ältere heeft men niet met zekerheid weten te traceren, anders was er nog een attractie bijgekomen.

Mozarthuis
In het oorspronkelijke handwerkerhuis uit de 17e eeuw werd Leopold Mozart, vader van de wereldberoemde Wolfgang Amadeus Mozart, geboren. Nu zijn daar documenten over het leven en werken van Leopold, van zijn zoon, van de Zwabische voorvaderen, maar ook een (nog bespeelbaar) hamerklavier uit 1785 tentoongesteld.

Onder de indruk ben ik van de FUGGEREI, een zestiende-eeuws woningbouwproject voor arme inwoners van de stad, alleen behoeften van katholieke snit waren er welkom. Het geheel ommuurde complex doet denken aan een Vlaams begijnhof, maar de okerkleurige huizen zijn er beduidend groter. Nog steeds kun je er voor een appel en een ei (ofwel: voor nog geen euro per maand, prijs uit de 16de eeuw, over inflatie gesproken) een in onberispelijke staat verkerende woning huren. Er loopt ook nog een soort nachtwacht rond, puur voor de talloze toeristen zoals ik natuurlijk. Ik bezoek er het museum met veel foto’s en tekeningen, oude gebruiksvoorwerpen en originele kamertjes. Ook wordt er een moderne dvd-film (waar zijn die ouderwetse videofilms gebleven?) over de restauratie na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog getoond.

De Fuggerei en het Fuggereimuseum
De Fuggerei – de in 1516 gebouwde, oudste sociale woonwijk van de wereld – was een donatie van de Fuggers aan buiten hun schuld in armoede geraakte burgers. Ook vandaag nog is de jaarlijkse huur een Rheinische Gulden (ongeveer 0,88 €). Een gedenksteen herinnert aan de overgrootvader van Wolfgang Amadeus Mozart die daar 300 jaar geleden gewoond heeft. Het Fuggereimuseum is ondergebracht in een van de huizen en geeft een indruk van het leven in die tijd.

Even later bereik ik het vierkante, witte RATHAUS en de PERLACH TURM. Die laat ik links liggen, want anders kan ik de dom niet meer bekijken. Wel drink ik koffie in een druk bezet modern Kaffeehaus aan het raadhuisplein waar de koffiesoorten letterlijk te kust en te keur zijn. Hier zitten alleen maar “junge und schöne Leute” met een dikke beurs, want de prijzen liegen er niet om (€ 2,30 voor een kopje).

Raadhuisplein en renaissanceraadhuis
Het raadhuisplein, het middelpunt van de oude stadswijk, wordt beheerst door het machtige raadhuisgebouw. Het belangrijkste wereldse gebouw in renaissancestijl ten noorden van de Alpen is ontstaan in de bloeiperiode van Augsburg. Daarnaast staat de bijna 80 meter hoge Perlachturm van waaruit men rondom een prachtig uitzicht heeft. In het raadhuis kan men de gouden zaal bezichtigen. Een ander herkenningspunt van Augsburg is de Augustusbrunnen, de oudste van de drie prachtige renaissancefonteinen van de stad.

De DOMKIRCHE ST. MARIA is een kloek gebouw, van buiten is alleen het portaal en de bronzen deur die het oog strelen, ervoor staat een beeldengroep met volgens mij een soort Bonifatius op een paard die het heidense volk met harde hand bekeert. Van binnen doet de romaans / gotische kerk qua afmetingen imposant aan, maar ik vind ze veel te donker. Van de schilderstukken, de altaren en de zijkapellen kun je nauwelijks iets onderscheiden. De gebrandschilderde ramen schijnen de oudste van Duitsland te zijn, maar echt mooi vind ik ze niet. De kruisgang daarentegen is wel de moeite waard: honderden grafstenen in allerlei vormen en maten liggen op de vloer en bedekken de muren. Het Museum voor sacrale kunst is gesloten, wegens lunchpauze staat er te lezen… Maar het loopt al tegen vieren! Italiaanse toestanden lijken het hier wel.

De dom "Mariä Heimsuchung"
Even lang als het geschiedenisverhaal van de Augsburger dom (9 tot 14e eeuw) is de rij van hier werkzame kunstenaars. Het oudste deel van de dom is de crypte uit de 10e eeuw. Hier vindt men fresco’s uit de romaanse en de gotische tijd, mooie gewelfschilderingen en vier paneelschilderingen van Hans Holbein de oudere. Beroemd zijn de "profetenramen". Zij behoren tot de oudste, figuurlijke glasschilderingen van Duitsland (vermoedelijk midden van de 12e eeuw). De bronzen deur (rond 1356) bestaat uit 35 reliëfs met scènes uit het Oude Testament.

Naast de kerk ligt een ARCHEOLOGISCH TERREIN met opgravingen van Romeinse gebouwen. Onder een afdakje staan opgedolven artefacten: bustes, beelden en steles. Daarachter weer een park met eindelijk een beeld dat niet omhuld is door een houten karkas. Augsburg heeft vier schitterende Brunnen op de pleinen staan (o.a. de Herkules - fontein, de Augustus Brunnen en de Merkur Brunnen), maar in de wintertijd gaan die helaas helemaal schuil onder houten beschermkappen. Ook het Bisschoppelijk Paleis ligt daar, met een brede gele gevel in barokstijl. Tegenwoordig zetelt daar de regering van Schwaben.

Ik zoek het station weer op. En passant neem ik bij een Imbiss (gedreven door een Vietnamees met vervaarlijke slangenkop tattoos op zijn armen) een Bratwurst met Pommes. Daar had ik nou net zin in. Een dik uur later ben ik weer terug in München, waar ik in een internetcafé voor de eerste en enige keer tijdens deze vakantie mijn e-mail ophaal: slechts 70 berichten, waarvan meer dan de helft spam. Valt eigenlijk nog mee…

AVOND  (terug in München) ’s Avonds eet ik voor de tv een blikje vis in plaats van naar buiten te gaan om een restaurantje te pikken. Zojuist schijnt Saddam Hoessein opgehangen te zijn, tamelijk onverwacht en behoorlijk amateuristisch. Het is geen uitvoering van gerechtigheid, maar lijkt eerder een duidelijke wraakoefening. Op alle Duitse zenders wordt zijn executie getoond. Ik kijk de film ”Seven Years in Tibet” met Brad Pitt helemaal af. Op de gang lopen Italiaanse gasten luidruchtig elkaars kamers te inspecteren, zojuist is een hele lading ervan aangekomen.

GESCHIEDENIS VAN AUGSBURG

De stad werd in 15 v. Chr. gesticht door Drusus en Tiberius, de stiefzonen van keizer Augustus, en behoort met Trier en Keulen tot de oudste steden van Duitsland. In de universiteits- en industriestad Augsburg (496 m; 264.000 inw.), is het goed leven en toeven. Ondanks het inwonertal doet deze hoofdstad van Bayerisch - Schwaben gemoedelijk en niet gehaast aan.

Tijdens de Romeinse intocht was er al een kleine Keltische nederzetting. Pas na jarenlange strijd trokken de Kelten zich uit het gebied terug. Het Romeinse Augsburg bevond zich ten noorden van de huidige Karlstrasse en de lange Maximilianstrasse was oorspronkelijk de Via Claudia Augusta, de belangrijke Romeinse noord - zuidverbinding. Augsburg ontwikkelde zich tot een welvarende handelsplaats, gelegen aan twee belangrijke handelsroutes: de weg van Freising naar Lyon en die van Italië naar de Donau. Kooplieden uit alle windstreken ontmoetten elkaar in Augsburg, ruilden er hun waar en wisselden nieuwtjes uit.

Nadat de Romeinen verdwenen waren en de Alemannen zich in Augsburg hadden gevestigd, ontwikkelde de plaats zich vanaf de 5e eeuw tot een belangrijk bisschopscentrum. Rondom de huidige dom ontstond een nieuwe nederzetting die vele handelaren en ambachtslieden aantrok. De plaats werd in 832 bekend onder de naam Augustburc'en de welvaart nam gestaag toe.

Nadat Augsburg in 1156 stadsrechten ontvangen had en er stevige stadsmuren waren gebouwd, ging het de stad voor de wind en volgde in de 15e en 16e eeuw de belangrijkste bloeiperiode die Augsburg tot een van de rijkste steden van Europa maakte. Het ligt voor de hand dat in die tijd de stad zich snel uitbreidde en dat er allerlei prachtige bouwwerken ontstonden. Belangrijke kooplieden als Bartholomäus Welser en Jacob Fugger gaven opdracht tot het bouwen van monumentale panden, waarvan nog vele bewaard zijn gebleven. Jacob Fugger (1459 - 1525) zette zich echter ook in voor de minderbedeelden en was de oprichter van de Fuggerei, het eerste sociale woningbouwproject ter wereld dat nu veel bezoekers trekt. Hij was de huisbankier van de Habsburgers en andere koningshuizen en gold in zijn tijd als de machtigste man van Europa.

Ook de katholieke kerk maakte in die tijd aanvankelijk een bloeiperiode door en de vele kerken en kloosters getuigen van een rijk rooms verleden. De Reformatie heeft in Augsburg echter óók vele sporen nagelaten. In 1530 presenteerden aanhangers van Maarten Luther, die zelf enige tijd in Augsburg verbleef, er hun geloofsbelijdenis en 25 jaar later werd met de Vrede van Augsburg de godsdienstvrijheid uitgesproken. Toch ging het er tussen de katholieken en protestanten niet altijd even rustig vredelievend aan toe. Religieuze oorlogen maakten namelijk in de 17de eeuw een einde aan de welvaart, waarna Augsburg in de daaropvolgende eeuw langzamerhand in vergetelheid raakte.

Omstreeks het midden van de 19de eeuw zorgde de industriële revolutie voor een ommekeer. Textielfabrieken en de machinebouw trokken vee nieuwe burgers aan, zodat stadsuitbreidingen noodzakelijk waren en de stadsmuren werden afgebroken. Een heel belangrijke industrieel was Rudolf Diesel, die de naar hem vernoemde motor ontwierp.

Door de eeuwen heen heeft Augsburg nog andere beroemde inwoners gehad. Zo hebben de schilder Hans Holbein der Ältere, de vader van de componist Leopold Mozart, en de schrijver Berthold Brecht in Augsburg gewoond. Van beide laatsten is het geboortehuis - in beide gevallen een als museum ingericht - bewaard gebleven.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn enkele bouwwerken zwaar beschadigd. Door restauratiewerkzaamheden zijn echter de belangrijks gebouwen van de stad weer in oude luister hersteld.

AUGSBURG   De stad werd in 15 v. Chr. gesticht door Drusus en Tiberius, de stiefzonen van keizer Augustus, en behoort met Trier en Keulen tot de oudste steden van Duitsland. In de universiteits‑ en industriestad Augsburg (496 m; 264.000 inw.), is het goed leven en toeven. Ondanks het inwonertal doet deze hoofdstad van Bayerisch Schwaben gemoedelijk en niet gehaast aan. Tijdens de Romeinse intocht was er al een kleine Keltische nederzetting. Pas na jarenlange strijd trokken de Kelten zich uit het gebied terug. De Romeinen noemden de plaats 'Augusta Vindelicorum', deels een verwijzing naar de Keltische stam van de Vindeliciërs. Het Romeinse Augsburg bevond zich ten noorden van de huidige Karlstrasse en de lange Maximilianstrasse was oorspronkelijk de Via Claudia Augusta, de belangrijke Romeinse noord‑zuid verbinding. Augsburg ontwikkelde zich tot een welvarende handelsplaats, gelegen aan twee belangrijke handelsroutes: de weg van Freising naar Lyon en die van Italië naar de Donau. Kooplieden uit alle windstreken ontmoetten elkaar in Augsburg, ruilden er hun waar en wisselden nieuwtjes uit. Nadat de Romeinen verdwenen waren en de Alemannen zich in Augsburg hadden gevestigd, ontwikkelde de plaats zich vanaf de 5e eeuw tot een belangrijk bisschopscentrum. Rondom de huidige dom ontstond een nieuwe nederzetting die vele handelaren en ambachtslieden aantrok. De plaats werd in 832 bekend onder de naam Augustburc en de welvaart nam gestaag toe, Nadat Augsburg in 1156 stadsrechten ontvangen had en er stevige stadsmuren waren gebouwd, ging het de stad voor de wind en volgde in de 15e en 16e eeuw de belangrijkste bloeiperiode die Augsburg tot een van de rijkste steden van Europa maakte. Het ligt voor de hand dat in die tijd de stad zich snel uitbreidde en dat er allerlei prachtige bouwwerken ontstonden. Belangrijke koopmannen als Bartholomäus Welser en Jakob Fugger gaven opdracht tot het bouwen van monumentale panden, waarvan nog vele bewaard zijn gebleven. Jakob Fugger (1459‑1525) zette zich echter ook in voor de minderbedeelden en was de oprichter van de Fuggerei, het eerste socialenwoning bouwproject ter wereld dat nu veel bezoekers trekt. Hij was de huisbankier van de Habsburgers en gold in zijn tijd als de machtigste man van Europa. Ook de katholieke kerk maakte in die tijd aanvankelijk een bloeiperiode door en de vele kerken en kloosters getuigen van een rijk rooms verleden. De Reformatie heeft in Augsburg echter óók vele sporen nagelaten. In 1530 presenteerden aanhangers van Maarten Luther, die zelf enige tijd in Augsburg verbleef, er hun geloofsbelijdenis en 25 jaar later werd met de Vrede van Augsburg de godsdienstvrijheid uitgesproken. Toch ging het er tussen de katholieken en protestanten niet altijd even rustig vredelievend aan toe. Religieuze oorlogen maakten namelijk in de 17de eeuw een einde aan de welvaart, waarna Augsburg in de daaropvolgend eeuw langzamerhand in vergetelheid raakte. In 1805 verloor Augsburg de titel van 'Freie Reichsstadt' en kwam de stad onder Beiers bestuur. In 1817 werd Augsburg de hoofdstad van Schwaben. Omstreeks het midden van de 19e eeuw zorgde de industriële revolutie voor een ommekeer. Textielfabrieken en de machinebouw trokken vee nieuwe burgers aan, zodat stadsuitbreidingen noodzakelijk waren en de stadsmuren werden afgebroken. Een heel belangrijke industrieel was Rudolf Diesel, die de naar hem vernoemde (diesel)motor ontwierp. Door de eeuwen heen heeft Augsburg nog andere beroemde inwoners gehad. Zo hebben de schilder Hans Holbein der Ältere, Leopold Mozart (de vader van de componist),en de schrijver Berthold Brecht in Augsburg gewoond. Van beide laatsten is het geboortehuis ‑ in beide gevallen een als museum ingericht ‑ bewaard gebleven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn enkele bouwwerken zwaar beschadigd. Door restauratiewerkzaamheden zijn echter de belangrijks gebouwen van de stad weer in oude luister hersteld. Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw nam het inwonertal snel toe In een ring buiten de stad is een aantal nieuwbouwwijken aangelegd: in een groene omgeving staan flatgebouwen afgewisseld met laagbouw en vrijstaande huizen en villa's. Als universiteitsstad heeft Augsburg geen lange geschiedenis. Pas sin 1970 is er een universiteit gevestigd, die zich echter in een grote populariteit mag verheugen.