Dortmund
Start Aken Bielefeld Bonn Corvey Detmold Dortmund Duisburg Düsseldorf Eifel Essen Grensstreek Hagen Keulen Lemgo Münster Niederrhein Sauerland Schloss Dyck Wuppertal Zons

Rijn info Keulen info Ruhrgebiet info Brüggen info Papier Verslag Keulen 2010 Bonn 2012


DORTMUND

2010

INFO DORTMUND 1   /   INFO DORTMUND 2  /  INNENSTADT DORTMUND

Dag 1
HEENREIS / VERKENNING INNENSTADT DORTMUND


Vertrek 09.30 uur met NS. Via Venlo en Mönchengladbach rechtstreeks naar Dortmund met de ICE. Ik heb eersteklas in Roermond gekocht. Reservering niet nodig. Rond 14.00 uur aankomst, even zoeken naar hotel Königshof (reservering via Booking.com internet) dat schuin tegenover de Bahnhof ligt, 300 meter verderop. Beetje problemen met de sleutel en de kamerdeur die niet open te krijgen is. Hulp van diep gedecolleteerde receptioniste.

Exploratie centrum
Ter verkenning de stad in, alleen in het centrum, de Innenstadt dus. Brückstrasse (goedkoop winkelstraatje met modern Theater), Platz von Leeds, waar voetgangerszone begint. Moderne U-Bahnstations, constructies met glas en staal. Het is zondagmiddag, een beetje zonnig en dus druk. Alle terrassen zijn open en vol bezet. Ik bezoek de Reinoldikerk. Aan de Marktplatz liggen enkele oudere panden, maar ook modernistische en vaak lelijke gebouwen zoals dat van Kaufhof. Even verderop ligt de uitgestrekte Hansaplatz. Dan ben ik al bijna bij de zuidelijk gelegen Südwall, waar de Alter Synagoge ligt (nu het Opera-gebouw) en de Stadtgarten met een vrolijke beeldengroep. Daar bevindt zich weer zo’n staalconstructie van de U-Bahn.

Italo’s en Turken
Doorlopen naar gerestaureerde Rathaus, zowel Alt (oranjerode zandsteen) als Neu (verlaten glaspaleis), gelegen aan de Friedensplatz met een zuil in het midden. Overal in de stad staan lelijke beelden die als Kennzeichen gelden: gevleugelde neushoorns die fantasievol beschilderd zijn en soms reclameboodschappen bevatten. Het is inmiddels tijd geworden voor het avondeten waarvoor ik het Ulu Dagi Lokanta uitkies. Het jonge paar dat de zaak runt komt inderdaad uit Bursa (daar ligt de Ulu Berg namelijk). Ik geniet er van een enorme portie Iskender Kebab. Koffie neem ik toe in een spiegelpaleisachtige Eiscafé van een bazige, geboren Italiaanse die met een gemoedelijke autochtoon gehuwd is. Bijna alle Eissalons en -Cafés in Duitsland (en dat zijn er heel wat) worden in eigendom gerund door Italo’s, die hier naadloos geïntegreerd zijn overigens. De kebabzaakjes, groentewinkels en de Änderungsschneidereien (in feite vaak verkapte sweat shops) zijn allen zonder uitzondering in Turkse handen. Bij een Turkse kiosk koop ik een kleine fles raki als slaapmutsje voor de late avonduurtjes.

De avond breng ik zoals gebruikelijk in het hotel door. Ik heb er in de lobby gelegenheid tot gratis internet, bij terugkomst check ik er elke dag mijn e-mail voor ik naar mijn kamer op de 2e etage loop. Daar kan ik genieten van 36 tv-zenders, waaronder tot mijn verrassing ook Nederland 2. Elke avond bekijk ik een kwaliteitsfilm en / of een documentaire op Phoenix, N24, 3Sat, SWR of Arte, dat zijn de Duitse kultuurzenders. Pas na elf uur ga ik tot lezen over, totdat mijn ogen dichtvallen van de slaap.


Dag 2
KAISERSTRASSENVIERTEL / OSTFRIEDHOF / ALTSTADT


Volumineus Frühstück
Aan het ontbijt hoef ik niet veel woorden vuil te maken, dat is tot in de puntjes verzorgd. Een schonkige Albanese (goed geraden, Jos) met een haarknotje ruimt er de zaak op en vult de voorraad aan. De tweede helft van de week wordt ze vervangen door een donkere pittige Poolse (weer goed geraden, Jos) uit het Mazurisch Merengebied. Het hotel blijkt ausgebucht, er zijn ook Hollanders present. Het is een Garni - Hotel, dus behalve de kamers is het ontbijt de enige service die er geboden wordt. De receptie is wél dag en nacht geopend.

Jugendstil-wijk
Ik trek te voet de stad in, richting oosten waar ik volgens de reisgidsen het Jugendstilviertel dien te bezoeken. Enkele uren dwaal ik in die uitgestrekte, vooroorlogse (d.w.z. eind negentiende-eeuwse en begin twintigste-eeuwse) wijk door. Ik maak er veel foto’s van de over het algemeen statige herenhuizen en villa’s van de voormalige staalbaronnen en de hogere beambten van de industrieconcerns. Bij toeval beland ik op het Ostfriedhof, waar ik dartel rondhuppel tussen de glorieuze herfstpracht. Ik vind het er magnifiek, al die uitbundige kleuren en de dwarrelende bladeren die uit de eeuwenoude bomen naar beneden zweven en een zacht, gouden tapijt op de brede lanen vormen. Er zijn verschillende grafmonumenten te bewonderen, onder andere dat van grootindustrieel Hoesch die in Dortmund zijn bakermat had. Ik ben er niet de enige die er rondloopt, want dit is de tijd van Allerzielen en Allerheiligen. Koffie in een drukke banketbakkerij, die zijn hier op zondag gewoon open en ze doen dan ook goede zaken.

Vis bij de Chinees
Terug bij de Ostwall verken ik een ander gedeelte van de Innenstadt en maak foto’s van onder meer enkele passages en winkelcentra en -arcaden. Ik eet die avond voor 7 euro bij een Chinees en wel Rotbarsch met rijst. Het is meer paneermeel dan vis, maar goed, het smaakt wel best. Ik drink er Apfelschorle bij, dat is de laatste jaren zo te zien erg populair in Duitsland. Op tv bekijk ik een lange uitzending (2 delen, 3 uur) van de film Pius XII, die zich vooral richt op de weifelachtige houding van die paus tijdens WO II waarin hij weigert stelling te nemen en de nazistische wandaden te veroordelen.

 

   


Dag 3
KREUZVIERTEL / SÜDWESTFRIEDHOF


Tijdens het ontbijt word ik door een aardige Engelse vrouwelijks gast met nicotinegele tanden aangesproken met de vreemde vraag: “Are you a friend of Jochen?” Die vraag moet ik uiteraard ontkennend beantwoorden, maar ik pieker wel over de achtergrond van een dergelijke vraag. Wer zum Teufel ist Jochen?

Gloedvolle herfst
Buiten probeer ik allereerst het systeem van de ondergrondse (metro en ook Stadtbahn) te doorgronden. Als dat gelukt is neem ik de U-Bahn naar het Kreuzviertel. Daar wandel ik door de Südwestfriedhof, minder spectaculair maar even schitterend in de herfstgloed. Op het einde ervan liggen de oorlogsgraven met monumenten voor de gevallenen uit WO I. Prima koffie in de Gaststätte bij de ingang. Daarna ga ik gevels bekijken, al fotograferend door de brede, veelal met bomen omzoomde straten. De wijk is relatief ongeschonden de bombardementen van Bomber Harris doorgekomen, wat de aantrekkelijkheid van de authentieke Jugendstilbouwwerken (maar ook neo -barokke en nouveau art-huizen) alleen maar verhoogt.

Fischer de journalist
Als ik weer eens zo’n pareltje op beeld aan het vastleggen ben, word ik door de eigenaar ervan aangesproken. De man denkt dat ik een Makler ben die met begerige ogen in te palmen huizen fotografeert om ze op te kopen. We stellen ons aan elkaar voor: hij is meneer Fischer (eigenlijk uit Hamburg, lang in Münster gewoond) die het pand van zijn vader heeft geërfd en het nu van binnen aan het moderniseren is. Hij heeft er onder het behang affiches van Hitler en de NSDAP aangetroffen. Vroeger blijkt er een wijkkantoor van de Hitlerjugend te zijn gevestigd. De nazi’s brengen ons gesprek op Sarrazin en Wilders. Hij is journalist van beroep en dus redelijk op de hoogte van de politieke en maatschappelijke situatie in zijn eigen, maar ook in mijn land. Hij complimenteert me zowaar met mijn in zijn ogen goede Duits. Als het maar over lastige onderwerpen gaat, dan kan mijn Duits alleszins ermee door, dat heb ik op de HBS wel geleerd. Maar als het over dagelijkse thema’s gaat, sta ik soms te schutteren als een beginneling.

Bioscoopparadijs / filmtempel
Bij de Möllerbrücke spring ik weer de metro in en laat me naar noorden van de stad rijden. Daar loop ik van de Leopolstrasse via het uitgestrekte zwemcomplex naar het grote Postamt bij het station. Onderweg enkele vreemde beelden gezien, waard voor een foto natuurlijk. Vlakbij ligt ook Ciné Star, een bioscoopparadijs / filmtempel met 20 zalen. Ik bekijk er het programma en besluit een dezer dagen een filmpje te pikken. Koffie op een terras bij het station, het infomateriaal dat ik zojuist bij het Fremdenverkehrsamt / VVV - kantoor / Tourist Office opgepikt heb doorbladerend. Als het begint te regenen zoek ik voor enkele uurtjes mijn kamer op.

Maggi-winkel
Tegen een uur of vijf ga ik de stad in en ontdek een Maggi-winkel, waar je alle producten van dat merk kunt proeven en natuurlijk ook kunt kopen. Ik probeer er de Klöschensuppe met broodje voor 2 euro en schaf me een tiental speciale soepen aan. Bij de textielprijsvechter KIK koop ik voor tien euro een joggingbroek en een -vest, niet om te joggen maar om er thuis lekker mee rond te lopen. Eten doe ik weer bij een Turk, nu gewoon een Dönerteller met Anatolisch bronwater, prijs 8 euro. Op tv Der Stellvertreter / Amen: alweer een film over WO 2 en Pius de Twaalfde, een productie van de Griekse cineast Costas Gravas. Ook hier krijgt de paus weer een stevige veeg uit de pan, de katholieke kerk wordt beslist niet gespaard en krijgt er weer eens van langs omdat ze gezwegen heeft over de toen al bekende Jodenvervolging. De film zal wel in Italië verboden zijn, daar zijn ze tijdens het bewind van Berlusconi goed in.

 

 

HERFSTTINTEN

 

Dag 4
WUPPERTAL / WALLSTREET II Zie het verslag aldaar.
 

Dag 5
HAGEN / TATORT OP TV  Zie het verslag aldaar.


Dag 6
MUSEUM KUNST UND KULTURGESCHICHTE


Interessante architectuur
Ook vandaag is het weer niet al te best: het is een stuk kouder geworden. Ja, het is echt guur en herfstig kil en er valt regelmatig een regenbui. Vanaf tien uur bezoek ik het nabijgelegen Museum für Kunst und Kulturgeschichte. Het gebouw ziet er van buiten niet bijzonder uit, maar binnenin is deze voormalige Sparkasse omgetoverd tot een modern ensemble van glas, marmer en roestvrij staal. Ik vind het prachtig en maak dan ook foto’s van die indeling. De collectie op vier etages is niet uitgebreid, maar wel goed gevarieerd: in het Erdgeschoss bevindt zich de Ur- und Frühgeschichte, op de 4de etage de 20e-eeuwse kunst.

Kunstwerken taxeren
De suppoosten zijn geselecteerd uit goed uitziende, asblonde vrouwen van middelbare leeftijd die geheel in stemmig zwart gekleed zijn, elke etage telt er één. Met een ervan maak ik een praatje, zij heeft kunstgeschiedenis gestudeerd en moet om de drie weken naar een ander museum in de stad, dat brengt wat afwisseling in deze in wezen saaie job. In de hal onder de grote koepel zitten verspreid aan tafeltjes voornamelijk oudere paren die er hun schilderijen en andere kostbaarheden door kenners laten taxeren, dat gebeurt elke vrijdagochtend. Ik drink rond twaalf uur koffie in het stijlvolle museumcafé. Het is er niet goedkoop, het plebs moet toch op een of andere manier buiten gehouden worden.

Weihnachten op komst
In het centrum heeft men koortsachtig huisgehouden, zo blijkt uit de talloze kraampjes en kermisattracties die op de pleinen en brede straten opgetrokken zijn. De voorbereiding op het hoogfeest van Weihnachten en de Adventsmarkt is in volle gang en trekt veel bekijks. Ik voel me niet echt thuis tussen dit volk. Er staan ook muzikanten op straat en er rijden paardenkoetsen rond. Het ruikt er sterk naar Reibekuchen und Bratwurst en natuurlijk paardenpoep.


Indrukwekkend altaarstuk
Ik bezoek nog de Marienkirche (was eerst gesloten, nu wel open, aardige modernistische gebrandschilderde ramen) en de Petri - Kirche met een enorm groot altaarstuk van Antwerpse snit. Het bestaat uit tientallen panelen met letterlijk honderden realistische houten figuren. Een grote glaswand (of is het gemaakt van doorzichtige kunststof?) beschermt het tegen eventuele vandalen. Het is een evangelische kerk, héél ruim en héél leeg. Er worden ook allerlei culturele activiteiten gehouden, waaronder een tango-avond voor de senioren. Daar moet ik om glimlachen. Wat de kerk al niet moet doen om haar schaapjes binnen te houden.

 

Het museum voor kunst- en cultuurgeschiedenis

Het oudste museum van zijn soort in het Ruhrgebied presenteert in een stijlvolle ambiance sinds 1883 kostbaarheden, rariteiten, curiositeiten en alledaagse voorwerpen. De bijbehorende thema’s zijn: ’dagelijks leven en feestdagen van weleer’, ’terug naar het stenen tijdperk’, het ambacht en zijn gilden’, ’woonkamer van de burgerman’, ’het grote bal in het herenhuis’. De pronkstukken zijn de Romeinse goudschat, het romaanse triomfkruis, het rariteitenkabinet uit de renaissance, kostbaar tafelzilver en fijn porselein. De kunstcollectie omvat werken van beroemde schilders uit de 18e en 19e eeuw, zoals Carl D. Friedrich, Spitzweg, Feuerbach, Liebermann, Max Slevogt en Corinth. De tentoonstelling over de geschiedenis van de geodesie omvat zeldzame landmeetkundige instrumenten en nog veel meer.

Indeling / plattegrond van museum

KERKEN IN DORTMUND

In de city van Dortmund getuigen vier middeleeuwse kerken van de ruim 1100-jarige geschiedenis van de stad. Er binnenin is zo menige schat verborgen, bijvoorbeeld het ‘gouden wonder van Dortmund’ in de St.-Petrikerk: 30 reliëfs met 633 uit eikenhout gesneden en vergulde figuren.


Reinoldikirche, Ostenhellweg/kerkhof
De kerk, een ruime basilica (1260-1280), is gewijd aan de patroonheilige van de stad, Reinoldus. Een houten beeld (14de eeuw) aan een pijler van de triomfboog is een voorstelling van de heilige. De pendant ervan stelt Karel de Grote voor, die als stichter van de stad genoemd wordt. Het laatgotische koor dateert van 1421-1450, de 100 m hoge westtoren (eens 'het wonder van Westfalen ' en herkenningsteken van de stad) werd in zijn huidige vorm voltooid in 1701. Van de rijke inrichting zijn bijzonder opmerkelijk het laatgotische in hout gesneden altaarretabel (1420-1430) en daarachter de bij de wederopbouw na 1945 door Gottfried von Stockhausen vervaardigde vensters. Zeldzaam is de lezenaar in de vorm van een adelaar, gegoten in messing en waarschijnlijk omstreeks 1450 in België ontstaan.


Marienkirche, Ostenhellweg
De kleine romaanse kerk (12de eeuw) heeft een sierlijk interieur door de fijne zuilen met bladkapitelen die voor de pijlers zijn aangebracht. Beroemd zijn de niet voltallig bewaard gebleven panelen van het Maria-altaar. Conrad von Soest, zoon van de stad, heeft met deze schilderingen omstreeks 1420 een van de belangrijkste werken van de gotische schilderkunst in Duitsland geschapen. Een oudere tijdgenoot van Conrad von Soest, de zgn. meester van het Berswordt -altaar, was de schepper van het door raadsheer Lambert Berswordt geschonken altaar in het noordelijke zijschip (1390). Aan de noordzijde bevindt zich het pas 100 jaar na de voltooiing van het koor gereedgekomen relikwieënhuis. Tegenwoordig wordt hierin een 91 cm hoog gepolychromeerd eikenhouten beeld (1230) bewaard. Typisch voor de laatgotische stijl is het eikenhouten koorgestoelte (1523), dat rijk van snijwerk is voorzien.


Evangelische kerk St. Petri/Petri-Kirche, Westenhellweg
De voor het grootste deel uit 1320-1353 daterende kerk is na de bijna volledige verwoesting in de Tweede Wereldoorlog weer geheel opgebouwd. Het drieschepige bouwwerk, bijna vierkant, wordt aan de westzijde beheerst door een machtige toren. Beroemd is het reusachtige Antwerpse retabel (omstreeks 1520) dat hier in de 19de eeuw geplaatst werd. Het is 7,4 m breed en 5,6 m hoog en bestaat uit 633 uit hout gesneden, vergulde beelden en 48 schilderijen.

 

Museum verplaatst
Via de Friedensplatz kom ik aan bij het Museum aan de Ostwall dat ik wil bezoeken. Dat is gespecialiseerd in moderne kunst (Buys!) en daar wil ik toch ook wel iets van meepikken. Het blijkt echter verhuisd te zijn naar een andere plek in de stad. Ik zoek er even naar, maar het slechte weer noopt me om terug te keren naar het hotel. Onderweg schiet ik een Chinese toko binnen om nog wat exotische etenswaar in te slaan.

’s Avond eet ik bij Bamboo Palace, een groot Chinees restaurant dat een “all you can eat” - menu aanbiedt. Mijn fles raki is leeg, daarom koop ik bij een Tamil bij het station 2 flessen Dortmunder Kronen Bier (geen blikjes, die zijn in Duitsland vanwege het statiegeld niet meer verkrijgbaar). Na mij ervan vergewist te hebben dat mijn trein terug richting Düsseldorf morgen toch echt op Bahnsteig 5 om 10.12 uur vertrekt, begeef ik me naar mijn kamer die ik verder niet meer verlaat.

 


 

Dag 7
TERUGREIS MET DE DEUTSCHE BAHN


Vier keer overstappen
Driehondertwintig euro afrekenen voor 6 nachten, dat is niet echt te veel. Naast me doet een groepje Hollanders moeilijk over de prijs, ze kunnen het ook echt niet laten, altijd zeuren over geld. De trein vertrekt op tijd. Tot Düsseldorf zit alles snor, maar daar beginnen de problemen. Ik zou er aansluiting hebben op een trein rechtstreeks naar Venlo, maar die stopt in Mönchengladbach en gaat niet meer verder, reden onbekend. Van daaruit moet ik het maar verder uitzoeken. Enfin, eerst nog na een half uur wachten naar Viersen, daar nog eens drie kwartier wachten op de stoptrein naar Venlo. De voorgaande treinen zaten propvol met luidruchtige voetbalsupporters, want Die Fohlen (bedoeld is staartclub Borussia MGladbach) moeten het thuis opnemen tegen het gehate Bayern München. Uitslag: 3-3! Van Gaal huilt….


Taxi staat klaar!
Gelukkig kan ik in Venlo direct op de Veolia-trein naar Roermond stappen. In Roermond lacht het geluk me opnieuw toe, er staan drie lege taxi’s te wachten, een unicum op de zaterdagmiddag. De Servische chauffeur die zo goed Limburgs plat spreekt staat er ook bij. Hij heeft me al vaker naar de huis gebracht en kent het adres uit zijn hoofd. Nog vóór drieën sta ik weer in mijn woonkamer.

 


 

INFO DORTMUND

Dortmund is een stadsdistrict (Kreisfreie Stadt) in de Duitse deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen, gelegen in het Ruhrgebied. Dortmund telt 581.308 inwoners en is daarmee de grootste stad van het Ruhrgebied (met Essen op plaats 2), de op één na grootste stad van Noord-Rijnland-Westfalen (na Keulen) en de zevende stad van Duitsland.

Dortmund is een belangrijk spoorwegknooppunt met verbindingen in alle richtingen. Vanuit Nederland is de stad met een rechtstreekse treinverbinding vanaf Enschede te bereiken. De stad biedt de bezoeker een complete winkelstad die zich kan meten met bijvoorbeeld Amsterdam. Naast hele grote warenhuizen als Karstadt, Kaufhof en Saturn (elektronica) zijn er ook kleinere, gezellige winkeltjes te vinden.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de stad sterk gebombardeerd. In het centrum zijn er dan ook weinig historische gebouwen over gebleven. In het stadsgebied zijn wel enige kastelen (waterslot Bodelschwingh), een ruïne (Hohensyburg) en monumentale industriegebouwen (museum Zeche Bövinghausen) te vinden.

Geschiedenis
Tussen 880 en 890 wordt Dortmund voor het eerst vermeld als Trutmundi. In 952 wordt het een stad (vicus) genoemd. In 1226 is het een rijksstad. In 1523 wordt de reformatie toegestaan, maar niet integraal ingevoerd, maar in 1570 wordt er door het stadsbestuur totaal voor de reformatie gekozen. Als het graafschap Mark in 1609 aan Brandenburg - Pruisen valt, komt de zelfstandigheid van de rijksstad onder sterke druk te staan.
In 1803 wordt Dortmund bij het vorstendom Nassau - Dillenburg gevoegd, waardoor haar tijd als vrije rijksstad ten einde komt. Omdat de vorst, in Nederland beter bekend als stadhouder Willem V, geen geroofde landen wil, neemt zijn zoon, de latere koning Willem I, bezit van de nieuwe gebieden. De prins van Oranje houdt op 30 juni 1806 zijn intocht in de stad. Als graafschap Dortmund gaat het deel uitmaken van het vorstendom Nassau - Oranje - Fulda.

Op 12 juli 1806 worden in de Rijnbond-akte de meeste Nassause vorstendommen gemediatiseerd en in de volgende tijd gaat ook de rest verloren. In oktober 1806 wordt het graafschap door Franse troepen bezet en pas op 1 maart 1808 wordt het bij het groothertogdom Berg gevoegd. Het is daar de hoofdstad van het Ruhr-Departement. Op het congres van Wenen in 1815 wordt het hele groothertogdom Berg, dus ook Dortmund bij het koninkrijk Pruisen gevoegd.

MEER INFO DORTMUND

Bier, geschiedenis en kerken dat zijn de trefwoorden die onomstotelijk verbonden zijn met Dortmund. Een stad van meer dan 600.000 inwoners heeft uiteraard ook een belangrijk shoppingcentrum. Hiervoor moet je in de voetgangerszone zijn. Het best parkeer je de auto aan het Westfalenpark (sportcentrum) waar er een P+R zone is ingericht.

De geschiedenis van Dortmund gaat meer dan 1000 jaar terug. Het is de handel die de stad heeft groot gemaakt. In de 19de eeuw heeft de zware industrie de welstand nog verhoogd. Mijnen en staal waren de belangrijkste inkomstenbronnen. De mijnen zijn gesloten, de staalindustrie is overgebleven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de stad een belangrijk doelwit voor de geallieerden. Alleen de Marienkirche bleef overeind.
In geen enkele Duitse stad wordt zoveel bier geproduceerd als in Dortmund, ca. 600 miljoen liter per jaar. Het is dan ook vanzelfsprekend dat er een brouwerijmuseum is. Je kan dit vinden in de Märkische Strasse. De belangrijkste bezienswaardigheden en het shopping gedeelte bevinden zich echter in de oude stadskern binnen de oude stadsmuur die nu een kleine ring is. Het centraal station (Hauptbahnhof) is ook daar gesitueerd.

Aan dit station ligt het Museum für Kunst- und Kulturgeschichte waar je alles verneemt over de rijke geschiedenis van de stad. Voor moderne kunst moet je in het Museum am Ostwall zijn, ook aan de kleine ring gelegen. Het bezit een belangrijke collectie door een schenking. Er zijn nog een paar kleinere musea met lokale thema's.

In de voetgangerszone echter hebben we 4 kerken, waarvan 3 zeker de moeite lonen voor een bezoek te brengen: de Marienkirche is de oudste met bierbrouwers afgebeeld boven de koorstoelen. Daar tegenover staat de Reinoldikirche die heropgebouwd werd na de Tweede Wereldoorlog, dit is de hoofdkerk. Ook bijzonder is de Petrikirche met een Antwerps kunstwerk als attractie: een 16de eeuws houten hoogaltaar met vergulde figuren.

 


Vorige Start Volgende


Laatste update: juli 2015

ONZE  ANDERE  REISVERSLAGEN

ALASKA   /  ARGENTINIË / ARMENIË /  AUSTRALIË   /  AVONTUREN  /  BALKANREIS  /  BELGIË  /  BELIZE   /  BULGARIJE  /  CANADA   /   CALIFORNIË   /   CHILI   /   CHINA   /   CUBA   /   CURAÇAO   /   CYPRUS   /   DENEMARKEN   /   DUITSLAND   /  ECUADOR   /   EGYPTE   /   ENGELAND   /  ESTLAND  /  FILIPPIJNEN  /  FINLAND   /  FOTOSITE  /  FRANKRIJK  /  GEORGIË   / GRIEKENLAND  /  GUATEMALA   / HONGARIJE   /  IERLAND   /    INDIA  /  INDONESIË  /    IRAN  /   ISRAËL  /   ITALIË   /  JORDANIË   /   KRETA   /   KROATIË   /  LETLAND   /   LITOUWEN /    LUXEMBURG  /   MADEIRA   /   MALEISIË   /   MALLORCA   /  MALTA  /   MAROKKO   /   MEXICO YUCATAN   /   MEXICO  /  NEPAL   /   NEW YORK   /   NOORWEGEN   / OEKRAÏNE /   OEZBEKISTAN   /  OOSTENRIJK  /   PARAGUAY   /   PERU   /   POLEN   /  PORTUGAL  /   REISFOTO'S   / ROEMENIË  /  ROERMOND  / RUSLAND   /   SCANDINAVIË   /   SICILIË   /   SINGAPORE   /   SLOVENIË   /  SLOWAKIJE SPANJE   /   SRI  LANKA   /   SYRIË   /   THAILAND   /  TSJECHIË   /   TUNESIË   /   TURKIJE   /   UNESCO - SITE   /   URUGUAY   /   USA    /  VERDWENEN_STEDEN  /   WERELDERFGOED   /  WERELDFOTO'S  / ZUID-AFRIKA  /   ZWEDEN  /  ZWITSERLAND 

Andere websites van Jos Schmitz

Duitse kerken en kloosters  /  Duitse kastelen en paleizen   /   Zanggroep Vocus   /   Schilder Pantaleon Hajenius   /   Hanzesteden   /   Pedac 1971 Reünie   /   Ramakers Reünie   /   Kunst van Anna Czerniawska   /   Wereldfotoserie   /   Reisfoto's Jos en Clim   /   KNS Gilde Opleidingen  /  De stad Roermond  /  Wereldmuziek Matiz   /   Verdwenen Steden  /  Ommuurde Steden   /  Heilige Plaatsen  /  Kuuroorden  /  Beelden België  Beelden Oost-Europa  / Begraafplaatsen  /  Natuurwonderen   / Bekende Pleinen  /  Parken en Tuinen  / Bekende Bruggen  /    Wereldmusea  /  Paleizen Zuid-Europa  /  Beelden Duitsland  /  Beelden Nederland