Nis

We zijn inmiddels vier dagen onderweg. De vijfde dag staat in het teken van kilometers vreten. Achter Belgrado wordt het landschap wat meer gevarieerd. Het uitgesproken landbouwkarakter van de Vojvodina maakt plaats voor een landschap van bossen, weiden en heuvels. ’s Middags bereiken we de grote stad Nis, in Romeinse tijd een belangrijke nederzetting in de provincie Dacia. We bezoeken er de zogenaamde Schedeltoren, waar we op een ietwat amateuristische wijze worden ontvangen. Het blijkt om een toren te gaan waarin de Turken de schedels van duizenden gevallen Serviërs ingemetseld hebben. Daaromheen is weer een nieuwe toren gebouwd, nou ja, een kerkachtig gebouw. Gezien de open plekken in het pleisterwerk hebben onverlaten of gewoon souvenirjagers enkele schedels “gelicht”. Daarna hebben we meer dan een uur tijd om te lunchen. Op een groot open plein met veel groen is het vergeven van beschaduwde terrassen. Ik zit er zo gezellig met reisgenoot M. te keuvelen dat we de lunch helemaal vergeten. Op het nippertje kunnen we net voor vertrek nog een heel brood en water inkopen, wat wel een zeer karige maaltijd is.

Schedeltoren (Nis, Servië)

Macaber Ottomaans overwinningsmonument en symbool van het Servisch nationalisme

Toen in 1804 de Eerste Servische Opstand begon, was Servië al 350 jaar bezet door het Ottomaanse rijk, dat het land halverwege de 15e eeuw had veroverd. De opstand werd neergeslagen in 1813, maar al in 1815 volgde de Tweede Servische Opstand. Deze slaagde en mondde in 1829 uit in de officiële onafhankelijkheid van het land.

De Schedeltoren werd opgericht tijdens de eerste opstand en was oorspronkelijk een Ottomaans monument ter ere van de zege op de Servische rebellen vlak bij Nis in mei 1809. Om eerdere overwinningen uit te buiten en hun pas veroverde gebied uit te breiden, hadden Servische troepen onder de plaatselijke hertog Stefan Sindelic de Ottomanen in vers gegraven loopgraven opgewacht. Door een te defensieve strategie en verdeeldheid onder Servische bevelhebbers kregen de Ottomanen genoeg tijd om hun krachten te bundelen tegen de Serviërs en kwam Sindelic voor een enorme overmacht te staan. Toen hij besefte dat de situatie uitzichtloos was, blies hij zijn munitievoorraden op - naar verluidt met een schot uit eigen pistool - en blies zowel de Ottomaanse als zijn eigen troepen op.

Na de slag liet de Turkse bevelhebber Hurshid Pasha de Servische lichamen onthoofden waarvan een monument werd gebouwd. De 3 meter hoge toren bestond uit 952 schedels en bovenop zette men het hoofd van Sindelic zelf. Tijdens de 19e eeuw werden de schedels een voor een verwijderd - voor een fatsoenlijke begrafenis of als luguber aandenken aan de slag - totdat er in 1892 nog maar vijftig of zestig over waren en men een kapel over het monument bouwde om te behouden wat nog resteerde.

De Schedeltoren, gebouwd door een zegevierende bezetter als waarschuwing aan het Servische volk, is uitgegroeid tot een symbool van een tragische doch heroïsche actie voor Servische onafhankelijkheid.

"[..] wier afgehouwen hoofden de onafhankelijkheid van hun vaderland tot hoeksteen werden."
Plaquette op de Schedeltoren - kapel

NIS

Niš (Servisch: Ниш; Grieks: Ναισσος, Naissòs) is de op twee na grootste stad van Servië. De stad telt 236.722 inwoners (2004) en ligt ongeveer 250 km ten zuidoosten van Belgrado aan de Nišava op 192 m boven zeeniveau. Niš is een industrie-, universiteits- en handelsstad en heeft een historisch strategische ligging in de regio. Niš beschikt over een vliegveld met internationale verbindingen, dat genoemd is naar Constantijn de Grote, die in het Romeinse Niš werd geboren.

Niš is een van de oudste steden van de Balkan. Gelegen op de kruising van wegen naar Istanbul, Belgrado, Sofia en Griekenland ligt het op een economisch en militair strategische plaats. In het Romeinse Rijk heette de stad Naissus (stad van de nimfen).

Na 395 behoorde de stad tot het Byzantijnse Rijk. In de daaropvolgende eeuwen was Niš afwisselend in Byzantijns, Bulgaars en Servische handen om in 1385 voor het eerst door de Ottomaanse Turken te worden veroverd. Stefan Lazarević heroverde de stad voor de Serven, maar in 1459 werd ze opnieuw Turks, ditmaal om het tot 1878 te blijven. De Turken bouwden er tussen 1719 en 1723 een belangrijke vesting (Tvrdjava), die nog steeds bestaat. In 1878 kwam Niš met de Vrede van San Stefano weer in Servische handen.

Geboren in Niš: Constantijn de Grote, Romeins keizer en stichter van Constantinopel

NIS

Dag 5

Schedeltoren in Nis

NIS

ONZE ANDERE REISVERSLAGEN