|
|
BELGRADOMEER INFO BELGRADO / KAART BELGRADO LINKS belgrado.startpagina.nl /
|
 |
 |
 |
Op een groot open plein ligt de witte orthodoxe kathedraal Sveti Sava op ons te wachten. Hij is nog niet helemaal af, met name het interieur moet nog afgewerkt worden. Dat doet verder geen afbreuk aan de immense afmetingen van het bedehuis, na de nieuwe kathedraal in Moskou moet dit in grootte de tweede orthodoxe kerk van de wereld worden. Het doet me sterk denken aan een moskee, een indruk die versterkt wordt door de enorme koepel die op die van de Aya Sophia in Istanbul lijkt. De iconostase is al geplaatst en mag er wel zijn. Ik blijf niet te lang in de kerk hangen en zonder me van de groep af om op een terras van lekkere cappuccino te genieten (De koffie op de vele terrassen in de Balkan is over het algemeen van prima kwaliteit, dit dankzij de espressomachines van Italiaanse makelij.) . Het is niet alleen de hang naar cafeïne die me naar het terras drijft, maar ik ben ook de eindeloze reeks jaartallen waarmee de gids ons om de oren slaat meer dan zat.
|
Kathedraal van Belgrado Orthodoxe kathedraal die de Servische cultuur belichaamt In 1573 bezocht een priester met de naam Gera de stad Belgrado. In zijn dagboek gaf hij zijn indruk weer van de Sint-Michaelkerk. "Hij is vrij groot en vormt de enige kerk hier," noteerde hij. Verder beschreef hij een marmeren doopkapel, bewerkte houten kandelaars en een houten altaar bedekt met een witte doek. Dit schijnt het eerste geschreven document te zijn over wat nu de Servisch-orthodoxe Kathedraal van Belgrado is. Het oorspronkelijk gebouw werd bij een Turkse invasie, begin 18e eeuw, verwoest en in de 19e eeuw werd een nieuwe kathedraal gebouwd op dezelfde fundamenten. Het werk begon in 1845 en was in 1847 voltooid. Het is niet verrassend dat het gebouw zowel Byzantijnse als Oostenrijkse invloeden vertoont, want deze culturen hebben een voorname rol gespeeld in de Servische geschiedenis. Diverse beroemde Serviërs zijn in de kerk begraven, zoals prins Milos Obrenovic, een voormalig leider van Servië die opstanden tegen de Turken aanvoerde. Ook twee van zijn zones, Milan en Mihailo, zijn in de kathedraal begraven. Beide prinsen werden Servische leiders. Milan stierf jong terwijl hij nog aan de macht was en Mihailo werd vermoord. Verder zijn er graven die naar verluidt de resten bevatten van Servische prinsen uit de 14e eeuw die werden gedood door Turkse invallers. Ook de resten van twee populaire 19e-eeuwse Servische schrijvers zijn bijgezet in de kathedraal, Vuk Karadzic en Dositej Obradovic. De kathedraal staat in het hart van het belangrijkste politieke, zakelijke en commerciële deel van het oude Belgrado, dicht bij het Kalemegdanfort. De orthodoxe kerken op deze plek ondervonden veel tegenstand onder de regelmatige overheersing door het islamitische Ottomaanse Rijk en het katholieke Oostenrijk, maar ondanks vele eeuwen van onrust is de huidige kathedraal nog altijd Servisch - orthodox. "Er stroomde vanaf het plein
voor de Kathedraal een menigte omlaag langs de trap.”
|
 |
 |
Onze volgende stop is de uitgestrekte vesting op een rots boven de rivieren, de zogenaamde Kalemegdan. Daar ben ik al eens eerder geweest. Aan de voet van de fortificaties liggen basketbalvelden waar ik in 1973 met een reisgenoot een vriendschappelijk partijtje tegen Joegoslaven speelde: we werden toen op een smadelijke nederlaag getrakteerd. Op het uiterste punt ontvouwt zich een panorama van de voorsteden met eindeloze woonflats aan de overkant van de rivieren. Op het uitzichtplatform worden de toeristen uiteengejaagd door een politieke hotemetoot, gestoken in een grijs kostuum met stropdas, omringd door veiligheidsagenten in burger, de zogenaamde oortjes. Het schijnt dat Joego’s goed zijn in dit soort taken waarbij wapens gedragen mogen worden. Een argeloze reisgenoot wordt zelfs gefouilleerd. Loos alarm, hij blijkt geen pistool onder zijn hemd en op zijn lichaam te dragen maar een fles drinkwater. Ik blijf een uurtje in de schaduwrijke park rondhangen, anderen proberen te voet nog iets van het centrum te verkennen. Na zessen volgt een hergroepering, waarna de terugtocht naar ons hotel in Novi Sad wordt aanvaard.
 |
 |
|
Kalemegdan - fort (Belgrado, Servië) Machtig bolwerk en symbool van de stad Belgrado "Het Kalemegdanfort heeft
een zeer lange geschiedenis die teruggaat tot het castrum uit de
Romeinse tijd." Er heeft al een fort of burcht op deze plek gestaan sinds de Romeinse bezetting in de 1e eeuw n. Chr waarvan nog enkele sporen zijn overgebleven. Het huidige fort dateert grotendeels uit de jaren na 1740, maar werd al in de twaalfde eeuw gebouwd op de plek van verwoeste voorgangers. De muren geven de omtrek van de oude stad Belgrado aan. Het Kalemegdanfort was een Byzantijns bouwwerk dat toebehoorde aan vele heersers over dit roerige gebied. Na 1521, toen de Ottomanen de Byzantijnse heersers ten val brachten, raakte het fort in verval. Begin 18e eeuw regeerden de Oostenrijkers meer dan twee decennia over dit gebied en restaureerden het fort voor hun troepen. In de twee wereldoorlogen werd veel schade aangericht, die sindsdien is hersteld. Nu is het Kalemegdanfort een trots symbool van de stad, dat nog altijd intact is, ondanks Belgrado's lange geschiedenis van invasies en, in recente tijden, NATO-bommen. Overal rond het fort verraden sporen van strijd Belgrado's door oorlog verscheurde verleden. Het Kalemegdanfort is gebouwd op rotsen die aan één kant uitkijken over de samenvloeiing van de rivieren Sava en Donau. Het is nu een van Belgrado's grootste toeristische attracties. Tot de restanten van het turbulente verleden behoren Romeinse ruïnes, het graf van een pasja, een uitkijkpost en diverse musea. Het omringende park staat vol beeldhouwwerken, zoals het controversiële De overwinnaar (1928), een enorm beeld van een naakte man op een hoge sokkel, gemaakt ter ere van Servies bevrijding van Turkije. Toen het in Belgrado werd onthuld, reageerde het publiek onthutst en daarom werd het naakt verplaatst naar het Kalemegdanpark. Nu torent het uit boven de rivieren en de buitenwijken. Een ander markant monument is een bronzen beeld opgedragen aan het Franse volk als dank voor de hulp in de Eerste Wereldoorlog. |
FOTOCOLLAGE BELGRADO
De 'Witte Stad"
Belgrado, letterlijk "witte stad", werd zo vaak verwoest dat de benaming
nauwelijks meer opgaat.
Belgrado is zowel de hoofdstad van Servië als het restant van
de Federale Republiek Joegoslavië (die in 2006 opgeheven werd na het uittreden
van Montenegro). De stad is fraai gelegen op een heuvel aan de rechteroevers van
de Sava en de Donau en dankzij de nabijheid van de rivier Morava werd Belgrado
een knooppunt van verbindingen tussen de Donaulanden en de Egeïsche Zee. Deze
bevoorrechte ligging had ook zijn keerzijde, want Belgrado was herhaaldelijk het
doelwit van invallers, waardoor van de oorspronkelijke architectuur niet veel
meer over is. Het hart van de stad is Terazije, vanwaar een brede boulevard naar
het drukke Plein van de Republiek loops. Daarachter ligt de wijk Skadarlija, het
Montmartre van Belgrado, met een geanimeerd nachtleven. 's Zomers zijn er
drukbezette terrasjes met kleurige parasols en 's winters zoeken de
stadsbewoners hun toevlucht in ondergrondse winkelgalerijen. Vanaf de
rotsachtige piek van Kalemegdan domineert de citadel de moderne wijken die sterk
contrasteren met de grauwe bebouwing van de oude stadskern. De vroegere voorstad
Zemun en het recente Novi Beograd zijn nu in de agglomeratie opgenomen. Novi
Beograd is een voorbeeld van hedendaagse bouwstijl met wolkenkrabbers van staal
en glas en een congrescentrum dat de Serviërs als het modernste van Europa
aanprijzen.
WETENSWAARDIGHEDEN
• Hoofdstad van Servië en Joegoslavië
• Servische naam: Beograd / Taal: Servisch
• Munteenheid: Joegoslavische dinar
• Godsdiensten: orthodox, katholiek, Islam
• Rivieren: Donau, Sava
CIJFERS
Bevolking: 1,8 miljoen inwoners
Tussen Oost en West
Omstreden bolwerk van het Servische nationalisme.
BRONNEN VAN INKOMSTEN
Rivierhaven. Commercieel en bestuurscentrum. Industrie: werktuigbouw,
automobielen, chemie, farmaceutica, textiel, voedingsmiddelen.
Uit opgravingen aan de voet van de Kalemegdan blijkt dat deze regio al aan het
eind van het stenen tijdperk was bewoond. Het eerste fort, Singidunum, door de
Kelten gebouwd, viel in de 1e eeuw voor onze jaartelling in handen van de
Romeinen. In de 11e eeuw kreeg de stad zijn tegenwoordige naam. Talrijke landen
betwistten elkaar het bezit van Belgrado in de Middeleeuwen. Afwisselend onder
Hongaarse en dan weer Servische invloed, was Belgrado het toneel van bitters
gevechten tussen Hongaren en Turken. De Turken kregen in 1521 de overhand onder
het bewind van Suleyman de Grote. In de 18e eeuw maakten de Oostenrijkers zich
tot tweemaal toe meester van de stad. In 1815 werd de onafhankelijkheid van
Servië erkend, maar de Turken handhaafden er een garnizoen tot 1867. Ongeveer
tien jaar later werd Belgrado de hoofdstad van het koninkrijk Servië. De
ontwikkeling van de stad werd geremd door de vele oorlogen en conflicten in en
om Belgrado. Pas toen Tito na de Tweede Wereldoorlog aan de macht kwam in
Joegoslavië kreeg Belgrado de allure van een hoofdstad. Bestuursinstellingen van
de nieuwe federatie werden in de stad geconcentreerd en onder Tito werd ook de
nieuwe satellietstad Novi Beograd gebouwd. Na het uiteenvallen van Joegoslavië
in 1991 en de daaropvolgende strijd in Kroatië en Bosnië braken voor Belgrado
opnieuw moeilijke tijden aan door de toevloed van Servische vluchtelingen en de
internationale sancties tegen het regime van Slobodan Milosevic.
KLIMAAT
Continentaal. Gemiddelde temperaturen: januari, -3 tot 3° C; juli, 17 - 28° C.
BEZIENSWAARDIGHEDEN
De citadel en de poort van keizer Karel VI, het Park Kalemegdan, moskee Bajrakli,
de kathedraal, de kerk St. Marcus, Nationaal Museum, Etnografisch Museum,
Frescogalerij, Legermuseum, Servisch - orthodox kerkmuseum (in het paleis van de
patriarchen), het huis van Manak, Museum voor Moderne Kunst.
Belgrado, allesbehalve grauw en grimmigDoor AART HEERING
De hoofdstad van Servië wordt vaak versleten voor een
grimmige en grauwe stad. Ten onrechte. De restaurants, het nachtleven en de
boorden van de Donau maken een weekeindje tot een speciale ervaring.
De nummers
tussen haakjes in de tekst corresponderen met de nummers op deze
kaart van Belgrado.
WAAROM NU?
Door het landklimaat van de Balkan is het ’s winters vaak guur in
Belgrado en kan het ’s zomers erg heet zijn. Maar in het voorjaar is de stad
op haar best en ademen het verse groen en de overvolle terrassen een atmosfeer
van onbezorgde vrolijkheid.
DE REIS EN DE DINARS
De (voormalige) Joegoslavische luchtvaartmaatschappij
JAT vliegt dagelijks in tweeëneenhalf uur rechtstreeks van Schiphol naar
Nikola Tesla, de luchthaven van Belgrado. Retour vanaf 250 euro inclusief. Een
taxirit naar het twintig kilometer verderop gelegen centrum kost circa 2000
Servische dinar, iets minder dan 25 euro. Een euro is ruim 80 dinar. Je kunt
wisselen op de luchthaven. De stad is goed voorzien van geldautomaten. Bij elke
opname wordt wel 1,82 euro kosten in rekening gebracht.
HOTEL MOVSKA
Ook als je er niet overnacht, is een bezoek aan Hotel Moskva (1), midden in de
stad aan het plein Terazije, absoluut verplicht. Het uit 1906 stammende gebouw
is schitterend opgetrokken in de art nouveau stijl van die jaren en de bar op de
benedenverdieping, met zijn torenhoge wanden, fauteuils van rood velours, stug
rokende heren in zwart leder en zwaar opgetutte dames, is een schoolvoorbeeld
van enigszins vergane Balkanglorie.
Een goedkoper alternatief, waar nog iets van de fascinerende sjofelheid van het
communisme is blijven hangen, is Hotel Palace (2) aan Toplicin Venac. En neem
ook een kijkje in het restaurant van het tegenover Moskva gelegen Hotel Kazina
(3), waar aan Spartaans ogende lange tafels, in genereuze pullen het eigen
gebrouwen bier van de stad wordt geserveerd.
KNEZ MIHAILOVA
Het verlengde van Terazije, na het drukke Trg (Plein) Republike – waar het danig
vervallen Nationaal Museum helaas voor onbepaalde tijd gesloten is – heet Ulica
Knez Mihailova (4). Belgrado’s meest elegante winkelstraat kan bogen op een
groot aantal terrassen en brede ruimten voor straatartiesten en flaneurs.
In Ruski Car, een uit 1890 stammend, klassiek ingericht café met kroonluchters,
kamerpalmen en zwaar brokaten gordijnen, worden uitstekende cocktails
geschonken. Aan de wanden hangen portretten van alle Russische tsaren, van
oudsher de beschermheren van Servië, met als laatste, jawel, Vladimir Poetin!
Op nummer 46 vinden we restaurant Kolarac. Het is een zogeheten kafana, een van
die een bruine café-restaurants, waarvan Belgrado er tientallen telt en waar
typische lokale kost wordt geserveerd. Voor de lunch zijn er gehaktvariëteiten
als de hete cevapcici en de pleskavica, bereid met kajmak, een heerlijke, licht
naar Gorgonzola neigende, crème fraîche. Samen met ljutenica, scherpe groene
pepers in olie en knoflook, en een paar glaasjes slivovic (pruimenjenever) en
volle rode vranac wijn, geeft het voldoende energie voor de rest van de dag.
KALEMEGDAN
Rondslenterend door Stari Grad (5), de Oude Stad, krijgt de bezoeker een idee
van het bloeiende vooroorlogse Belgrado, de Witte Stad die in 1941 grotendeels
door Duitse bommen werd verwoest. Van de oude Turkse burcht Kalemegdan (6),
strategisch gelegen op een heuvel op het punt waar de rivier Sava in de Donau
stroomt, is niet veel meer over.
Een van de weinige monumenten die nog herinnert aan drie eeuwen Turkse
overheersing is de sobere, 400 jaar oude Bayrakli moskee (7), die net is
gerestaureerd, nadat nationalisten hem in 2004 in brand hadden gestoken als
reactie op een anti-Servisch pogrom in Kosovo. In het park staat een
interessante collectie tanks en wapens opgesteld, maar het mooist is het weidse
uitzicht op de beide rivieren en op Novi Beograd, het moderne stadsdeel aan de
overzijde van de Donau. Aan de zuidkant van het park staat het
Overwinningsmonument van de Eerste Wereldoorlog: een fiere naakte jongeling,
gewapend met een zwaard dat wel wat weg heeft van een indrukwekkend geheven
geslacht.
Naar beneden afdalend, voorbij de weide waar in de derde week van augustus het
populaire Belgrade Beer Festival wordt gehouden, ligt de rivieroever (8), die
met meer dan 150 bootrestaurants, cafés, disco’s en nachtclubs vooral bij mooi
weer het stedelijke uitgaanscentrum bij uitstek is. In visrestaurant Vodenica
(Watermolen) staan ’s avonds meerval, snoekbaars, karper en baars op het menu.
In de soep, gebakken en gerookt.
BOMMEN, KERK EN MARKT
De in 1999 door NAVO-voltreffers veroorzaakte ruïnes van het voormalige
Joegoslavische ministerie van Defensie zijn nog steeds zichtbaar op de hoek van
Nemanjina en Kneza Milosja (9). Iets verderop – via de Bulevar Olsobodenija –
staat de kerk van Sveti Sava (10). De bouw van dit gigantische, aan de
voornaamste heilige van de Servisch-orthodoxe kerk gewijde, godshuis werd al in
1935 gestart, in 1941 gestaakt en pas in 1985 weer opgevat, om opnieuw te worden
stilgelegd tijdens de Joegoslavische oorlogen van de jaren ’90. Nu wordt er weer
aan gewerkt, maar het kan nog jaren duren voor het af is. De combinatie van
bouwmaterialen en kiepkarretjes naast brandende kaarsen, wierookgeur en gewijd
gezang maakt dat je je waant in de middeleeuwen, toen de bouw van kerken ook
eeuwen kon duren.
De echte Balkan - atmosfeer is te vinden op de markt van Pijaca Kalenic (11), die
nog veel weg heeft van een ouderwetse bazaar waar boeren uit de buurt hun
producten verkopen: hele varkentjes en ganzen, zoetwatervis, kaas en kajmak,
ajvar (pasta van gebakken paprika), scherp ruikende worsten en spek, raathoning
en smakelijke, nog niet door de industriële gelijkschakeling verpeste, groenten
en fruit. Bij een kraampje met reli-kitsch hangen ikoontjes van Sveti Nikola,
ofwel Sinterklaas. De prijzen zijn voor ons doen belachelijk laag, maar aan de
klanten kun je zien, hoe arm dit land nog is.
ZEMUN EN SKADARIJA
Een taxi naar Zemun (12), aan de andere kant van de Donau, neem je voor een
habbekrats. Nu is dit een wijk van Belgrado, maar in de 18de en 19de eeuw was
het de meest zuidelijke voorpost van het Habsburgse Rijk. Dat is nog te
zien aan de lage huisjes met puntdaken en pastelkleuren, die sprekend lijken op
die van Hongarije en Zevenburgen.
’s Avonds gebeurt het allemaal langs Skadarlija (13). Dit smalle, licht
stijgende voetgangersstraatje met zijn basalten klinkers is (terecht) de
voornaamste toeristische bestemming van Belgrado. Beschaduwd door bomen, omzoomd
door terrassen en huiselijke restaurantjes en met de melodieën van
voorbijkomende muzikanten in de lucht is het een kleine romantische oase midden
in de drukke stad. In een eethuis met de intrigerende naam Sese Moj (Mijn Hoed)
kun je getuige zijn van een heftige Servische monoloog van een actrice in
boerinnendracht.
De Federatie van Globetrotters (14) is ideaal voor een afzakker. Het is een
alternatief keldercafé waar diffuse verlichting, fadomuziek, veel groene planten
en een geanimeerd kletsend publiek voor een uiterst relaxte sfeer zorgen. Wie
door wil gaan tot het ochtendgloren, kan zijn hart ophalen in de vele
nachtgelegenheden aan Pariska, onder de burcht (15), en vooral aan de
Strahinjica bana (16), waar ’s avonds laat zo veel opgepompte blondines
rondlopen, dat de straat in de volksmond bekend staat als Silicon Valley.
 |
 |
TIPS
Wellicht het meest karakteristieke eethuis in Belgrado is ? (Het Vraagteken,
(17)). Klassieke, goede en goedkope kost in een ouderwetse Servische taveerne
met een prachtige binnenplaats. Ook een aanrader is de Schrijversclub (18) (Klub
Knjizevnika, Franzuska 7), ooit een haard van verzet tegen dictator Slobodan
Milosevic. Het publiek bestaat vooral uit intellectuele heren met leren jasjes,
vlinderdassen en lange haren.
Communistische nostalgie kun je de vrije loop laten bij het mausoleum/ museum
van Tito (19). De opzienbarende verzameling van geschenken die de in 1980
overleden Joegoslavische president ontving, heeft jaren nauwelijks publiek
getrokken, maar wordt nu steeds beter bezocht door nostalgici en nieuwsgierigen.
Zeer de moeite waard is tenslotte de bustocht die elke zondagochtend om tien uur
vertrekt vanaf Trg Nikola Pasica (20). In anderhalf uur rijd je langs oud en
nieuw Belgrado, met onder meer het parlementsgebouw en de kapot gebombardeerde
Chinese ambassade. De gids spreekt uitstekend Engels en staat open voor actuele
vragen. De beste papieren gidsen zijn het zakboekje Belgrade en het meer
uitgebreide Serbia van de Engelse uitgeverij Bradt:
bradtguides.com.
