NIET ZO ONBETROUWBAAR

In de weken voor mijn vertrek waren in twee weken tijd niet minder dan 3 vliegtuigen uit het GOS (Gemeenschap van Onafhankelijke Staten, soort rechtsopvolger van de voormalige Sovjet-Unie) onder mysterieuze omstandigheden neergestort. Ook de luchtvaartmaatschappij van Oezbekistan had een slechte reputatie als "crash carrier".

In de praktijk bleek dat nogal mee te vallen. Op internationale routes zet zij westerse toestellen in; ikzelf vloog met een Airbus die overgenomen was van een respectabele westerse maatschappij. Het personeel, zowel in cockpit als cabine, wordt bijgeschoold door Lufthansa. De bediening was dan ook allervriendelijkst en de reizigers werden zowel in het Engels als het Duits te woord gestaan. We vlogen stipt op tijd en het geserveerde voedsel was smakelijk, hoewel er van een culinair hoogstandje geen sprake was.

Binnenlandse vluchten daarentegen is een geheel ander chapiter. Ik mocht vier keer dat twijfelachtige genoegen smaken. De ingezette toestellen zijn allen zonder uitzondering nog afkomstig uit de uitgebreide vloot van Aeroflot, nog niet zo lang geleden de grootste lucht­vaartmaatschappij ter wereld. Ooit zijn die Iljoesjins, Antonovs, Yakovlevs en Tupolevs technisch gezien wel betrouwbaar geweest, maar jaren van verwaarlozing en gebrek aan fundamenteel onderhoud hebben hun tol geëist. Het merendeel is eigenlijk niet meer luchtwaardig, maar desondanks wordt er nog intensief mee gevlogen. In deze landen, die onmetelijke afstanden kennen, is een wereld zonder vliegen ondenkbaar geworden. Tenminste, dit geldt voor de weinigen die zich dit privilege kunnen permitteren, zoals partijbonzen, nouveau riches en maffiafiguren. En toeristen uiteraard.  

Naar westerse begrippen is vliegen er spotgoedkoop. Om vanaf Urgensch (moderne industriestad nabij het historische plaatsje Khiva) in Fergana  te komen had ik drie korte vluchten nodig: Urgensch - Namangan, Namangan - Tasjkent, Tasjkent - Fergana. Kosten: vijftig dollar. Voor die prijs mag je natuurlijk geen luxe en klant­vriendelijkheid verwachten. Het personeel was ruw en kortaf. De stewardessen waren breedheupige Russische boerentrienen met grove Slavische trekken, duidelijk niet opgeleid door Lufthansa. Een van hen lag gedurende een gehele vlucht languit op de lege achterbanken te snurken; een andere zat in het bijzijn van de passagiers mee-eters uit te knijpen en in haar neus te pulken. Er werd geen eten geserveerd, wel kregen we een lauw, smakeloos bekertje thee aangeboden. Rugleuningen en veiligheidsgordels werkten niet; uit de stoelzittingen piepte hier en daar de binnenbekleding uit. Grote bagage zoals koffers en reistassen moesten we zelf in de cabine op schoot meenemen.

(NB:  Fergana is de centrale stad gelegen in het zgn. Fergana-bekken, een grote dichtbevolkte vallei met katoen- en zijdeteelt; in het oosten van het land gelegen.)

Op de vluchten was roken echter streng verboden. Ook heb ik niemand kunnen betrappen op overmatig wodkagebruik. Ik ben dan ook geen moment bang geweest dat we zouden neerstorten. De piloten waren zonder uitzondering lange, goedgebouwde blonde Russische jongemannen waarin ik wel vertrouwen kon hebben.

De vlucht van Tasjkent naar Fergana en terug (enige dagen later) vond plaats in een kleine Yakovlev 40, afgekort tot Yak. Het vliegtuigje bood plaats aan 25 passagiers. Dat was een hele belevenis, want dit soort toestellen vliegt uiterst laag. Vijfduizend meter is wel de absolute top. Het was helder weer en het uitzicht over de met sneeuw bedekte bergmassieven van de Pamir en de Tien Shan was adembenemend. De landing op het vliegveldje van Fergana werd ingezet met een spectaculair soort duikvlucht.

In de aankomst- en vertrekhallen werd slechts uiterst schaarse informatie verstrekt. Voor elke vlucht moesten we steeds weer ons paspoort tonen. Een keer liep de bureaucratie echt de spuigaten uit: tot vijf keer toe moesten we ticket, instapkaart en paspoort tonen voor we tot het vliegtuig werden toegelaten. Ook moest ik regelmatig mijn tassen openmaken en de inhoud van mijn beurs tonen.

Tot op het laatste moment werden we over tijdstip van vertrek (als dat überhaupt al plaats zou vinden) in het ongewisse gelaten. Gelukkig liep alles goed af, maar tijdens die periodes van wachten en rondlummelen, verstoken van alle relevante informatie, steeg de spanning voortdurend ten top. De alles overheersende vraag zoemde in onze groepje rond: "Gaan we of gaan we niet?" Onze autochtone medereizigers waren die radiostilte blijkbaar gewend en lieten alles gelaten over zich heen gaan.