L'viv, Lviv, Lemberg, Lwow, Lvov, Leopoli, L'wiw, L'vov, Lwiw,
Loewenburg, Leopolis... een stad met veel gezichten. Een rijke en uiterst
boeiende geschiedenis heeft veel sporen nagelaten in deze voormalig Poolse stad.
Vervallen, oud, en ruw. Trendy en kosmopolitisch. Cultureel en artistiek.
Verborgen schoonheid achter elke hoek. Hartverwarmende vriendelijkheid. Religie
en romantische kerkhoven. In Lviv valt veel te ontdekken, maar dit wordt (nog)
niet op een presenteerblaadje aangereikt.
Lviv werd gesticht in 1256 door de Russische Koning Danylo, die de stad
vernoemde naar zijn zoon Lev (in het Ukraïens betekent Lviv 'van Lev'). Een
kleine honderd jaar na de stichting werd de stad ingelijfd door de Poolse koning
Kazimierz III. Tot 1772 bleef de stad onder Pools bewind, waarna zij werd
overgedragen aan het Oostenrijks - Hongaars imperium en Lviv de hoofdstad werd
van de provincie Galicia. Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog werd de stad
wederom Pools, wat zij bleef tot aan de Duitse bezetting in de Tweede
Wereldoorlog. Tijdens de Jalta - conferentie in 1945 werd besloten de grens
tussen Polen en Oekraïne tientallen kilometers westwaarts te verleggen en werd
Lviv deel van de Oekraïense Sovjet Socialistische Republiek. Tijdens de enorme
volksverhuizing in dat jaar werden de Poolse inwoners naar het nieuw verworven
huidige westen van Polen verhuisd en werd hun plaats ingenomen door Russische
arbeiders.
Unesco World Heritage
Steden als Dresden, Krakow, Praag, St. Petersburg, Riga en Budapest zijn de
laatste tien jaar grondig opgelapt. Wie nog iets van een in oude Oostblokstaat
verkerende prachtstad wil zien kan nog terecht in Lviv. Op slechts een kleine
vierhonderd kilometer van Warschau, tachtig kilometer over de Poolse grens, ligt
een van de mooiste steden van Europa (niet voor niets werd de gehele binnenstad
van Lviv in 1998 toegevoegd aan de Unesco World Heritage List). Met
achthonderdduizend inwoners is de tweede stad van Oekraïne ongeveer van gelijke
grootte als Krakow. Maar daar houdt de gelijkenis niet op: net als Krakow heeft
Lviv een oude universiteit, een schitterende binnenstad met adembenemende
architectuur, een rijke historie, grote parken, tientallen kerken, talloze musea
en een culturele elite. Maar nog meer dan dit doen sfeer en soul in de stad
sterk denken aan die in Krakow. En sfeer en soul heeft de stad in overvloed.
Slenterend over de oude vervallen straten in de binnenstad valt het op hoe
relaxed de stad leeft, zeker in vergelijking met Warschau. Kleine cafeetjes en
restaurants schieten de laatste jaren als paddenstoelen uit de grond. De straten
zijn vol leven. De Oekraïner leeft graag buiten. Zodra het weer het ook maar
even toelaat, is het een drukte van belang op de terrassen, in de parken en op
de pleinen in het centrum.
Maar Lviv heeft veel meer te bieden, en dat zit 'm voornamelijk in de magnifieke
architectuur en het culturele en historische aanbod. Met name liefhebbers van
religieus erfgoed komen aan hun trekken. Naast Armeense, orthodoxe en katholieke
kerken zijn er verscheidene prachtige kathedralen, een oude synagoge, het
Bernadines klooster...
Een van de meest dominante bouwwerken in de binnenstad is de Dominicaanse kerk.
De in barokstijl gebouwde kerk dateert van de 15de eeuw, en ligt twee blokken
noordoost van de Rynok, de "grote markt" van Lviv. De Rynok is een juweel van
een plein, dat ten tijde van mijn bezoek volledig werd herbestraat. Pontificaal
in het midden van de Rynok staat het enorme stadshuis, dat honderdvijftig kamers
en negen zalen omvat. De statige herenhuizen met rijke façades tonen de rijkdom
die Lviv eens gekend heeft. Ten westen van de Rynok is de Armeense wijk. Op de
vlucht voor de Turken, waren de Armeniërs de eerste bewoners van de stad en zij
vormden lange tijd een invloedrijke gemeenschap. Tegenwoordig is de wijk een van
de meest pittoreske delen van de stad. Net buiten de Armeense wijk staat de Kerk
van de Transfiguratie, met de typerende groene koepel, daterend van eind 19de
eeuw. Op het aangrenzende Vicheva - plein is elke dag een markt met nuttige en
vooral nutteloze snuisterijen en souvenirs.
Rome van het noorden
Een van de eerste herkenningspunten van de stad is onbetwist de Svobodystraat.
Waar eens een rivier stroomde, loopt nu een brede straat, die eigenlijk meer weg
heeft van een langwerpig plein. Het park in het midden van de straat is de
flaneerplek van de stad. Aan de westkant van de straat staat een van de parels
van Lvivse architectuur: de Opera. Iets verder oostwaarts aan de Svobodystraat
ligt het Grand Hotel, onbetwist het beste hotel van de stad. Wie vervolgens nog
doorloopt komt in Shevchenkostraat, een van de mooiste en meest prestigieuze
straten van de stad. Het koffiehuis Page, op nummer 22, heeft een uitgebreide
kaart koffie van hoge kwaliteit.
Wie Lviv van boven wil zien doet er goed aan de Visoky Zamok (hoog kasteel)
heuvel te beklimmen. Het kasteel heeft een grootse geschiedenis, zoals dat hoort
voor een echt kasteel. Het werd in 1360 gebouwd door Koning Kazimierz de Grote,
en diende ooit als gevangenis voor de ridders die gevangen waren genomen tijdens
de slag bij Grunwald. Vanaf de heuvel is het uitzicht over de stad magnifiek.
Hier begrijp ik waarom veel bezoekers Lviv het Parijs of Rome van het Noorden
noemen, en waarom de inwoners spreken over "great Lviv".
Een heel ander hoogtepunt van de stad is de Lychakivske begraafplaats. In dit
veertig hectare grote park met hoge oude bomen liggen de prachtigste graven,
uitgevoerd door grote artiesten. De grafinscripties in velerlei talen en stijlen
maken hier eens te meer de roerige geschiedenis van Lviv duidelijk. Veel lokale
en nationale beroemdheden hebben hier hun laatste rustplaats. Maar ook herbergt
deze unieke begraafplaats een controversieel Pools oorlogskerkhof.
Snel terug
Ach... er is eigenlijk nog zoveel meer te ontdekken in Lviv. De highlights zijn
goed voor een eerste bezoek, maar veel weekendtoeristen komen terug om meer van
de stad te zien en meer te weten te komen over haar interessante en rijke
geschiedenis. Een stad die minstens zo veel te bieden heeft als Krakow, maar die
(nog) niet platgelopen wordt door toeristen. Ongetwijfeld gaat dit binnen een
aantal jaren wel gebeuren. Dus wie er een beetje moeite voor doet krijgt nu nog,
voordat de westerse toeristen er hun Euro's komen uitgeven, een authentiek Lviv
te zien.
Sinds de Oranjerevolutie in de eerste dagen van
2005 is er geen visum meer vereist om Oekraïne binnen te geraken.
De toeristenindustrie is nog niet echt
ontwikkeld in Lviv. Daar de stad erg veel verborgen schoonheden heeft die in
een Russische of Oekraïense taal nog moeilijker te
ontdekken zijn is een Engelstalige reisgids echt een must. Ik
gebruikte de uitstekende "Touring Lviv Guidebook".
Door de slechte straatnaamaanduidingen en het
onbegrijpelijke cyrillische alfabet is het, als u met de auto gaat, aan te
raden zowel een toeristische stadsplattegrond (met
aanduidingen in het Engels) als een lokale plattegrond (met
aanduidingen in het Oekraïens) bij u te hebben.
Lviv (Oekraïens: Львів) is een stad in het westen van Oekraïne
met 732.818 inwoners (2001). Ze ligt in Galicië aan het riviertje de Poltva, op
ongeveer 80 km van de grens met Polen, en is het bestuurlijke centrum van de
oblast Lviv. De stad is behalve onder haar Oekraïense naam ook onder een groot
aantal andere namen bekend of bekend geweest: Львов/Lvov (Russisch), Lwów
(Pools), Լվով/Lvov (Armeens), Lemberg (Nederlands en Duits) en Leopolis
(Latijn). Deze veelheid aan namen weerspiegelt de bewogen geschiedenis van de
stad, die cultuurhistorisch tot de belangrijkste steden van Midden - Europa
behoort.
Lviv werd gesticht rond 1250, toen de Roetheense vorst Danylo
Romanovytsj van Galicië voor zijn zoon Lev een burcht liet bouwen, die diens
naam zou dragen. Rond de burcht, die al snel in Poolse handen kwam, groeide een
belangrijke handelsnederzetting. Er woonden Polen en Roethenen (Oekraïeners),
maar ook Duitsers, Joden en Armeniërs.
In 1772 kwam Lviv bij de Eerste Poolse Deling aan Oostenrijk. Onder Habsburgs
bewind brak een bloeitijd aan: Lemberg, de hoofdstad van het kroonland Galicië -
Lodomerië werd een van de belangrijkste steden van het rijk. In 1784 kreeg de
stad van keizer Jozef II een universiteit, waar in vier talen werd gedoceerd.
In 1918 viel Oostenrijk - Hongarije uiteen. De stad werd uitgeroepen tot
hoofdstad van het onafhankelijke West - Oekraïne, maar uiteindelijk werd Lviv
weer Pools. Ook in Polen was Lviv (toen: Lwów) een metropool: er woonden toen
318.000 mensen (1939). Een derde daarvan was joods, ongeveer 60% Pools. Lviv
bleef Pools totdat Sovjettroepen de stad in september 1939 binnenvielen. Van
1941 tot 1944 bezetten de Duitsers de stad.
De Tweede Wereldoorlog verliep dan ook rampzalig voor de stad: de nazi's
deporteerden en vermoordden het overgrote deel van de joodse inwoners. De
uiteindelijke overwinnaar, de Sovjet-Unie, annexeerde in 1945 de oostelijke
strook van Polen, waaronder ook Lviv. De meeste Poolse inwoners belandden
honderden kilometers westelijker, in gebieden die Polen van Duitsland toegewezen
kreeg: die van Lviv kwamen vooral in Wrocław, het eerdere Breslau, terecht. In
hun plaats kwamen Oekraïense en Russische immigranten. De stad kwam achter het
IJzeren Gordijn te liggen en was veel van haar inwoners, haar geheugen en haar
contact met de rest van Europa kwijt.
Aan het eind van de jaren 80 was Lviv wederom het centrum van de Oekraïense
nationale beweging, een rol die de stad tot op vandaag is blijven spelen.
Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ligt de stad in de republiek Oekraïne.
De stad haalde het wereldnieuws op 27 juli 2002, toen een ongeluk bij een
vliegshow tientallen slachtoffers eiste.
Het historische centrum van Lviv staat sinds 1998
op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. De vele bevolkingsgroepen
die er gewoond of geheerst hebben, hebben allemaal hun sporen
nagelaten in het stadsbeeld. In het centrum staan monumenten in
allerlei stijlen: gotiek, barok, classicisme, jugendstil en
neostijlen.
Lviv, oftewel Lvov, oftewel Lemberg is in het verleden ook wel
het Florence van het Oosten genoemd. Helaas vermeldt de historie niet door wie
dat is gebeurd, want hoewel ik Lviv een prettige mooie stad vind, lijkt het in
vrijwel geen enkel opzicht op Florence! Er zijn weliswaar veel kerken, maar dat
is niet anders dan in de rest van Oekraïne en de stad heeft een schattig net
centrum, maar daarmee is het nog steeds geen gelijke aan Florence.
In sommige aspecten, echter, vind ik Lviv eigenlijk aantrekkelijker dan
Florence. Het is vele malen minder toeristisch, vele malen goedkoper en als
gevolg hiervan veel puurder. Iets anders wat mij persoonlijk aanspreekt in Lviv
is de verscheidenheid aan culturen. Er zijn orthodoxe kerken, een Joodse
synagoge, Rooms-katholieke kerken, Oekraiens - katholieke kerken in allerlei
soorten en maten, een Armeense kathedraal et cetera. Die verscheidenheid aan
stijlen en religies heb je in Florence niet, waar het straatbeeld volledig wordt
beheerst door Rooms-katholieke bouwwerken.
Mijn belangrijkste reden om de voorkeur te geven aan Lviv, is echter de
Lychakivsky Begraafplaats. Niet makkelijk om te vinden (de tramlijnen worden
verbouwd, waardoor de instructies van de Lonely Planet niet meer kloppen), maar
als je er eenmaal bent is het ongelooflijk. Het wordt ook wel het Père La Chaise
van het oosten genoemd, en in dit geval kan ik me wél in de omschrijving vinden.
Zo'n 400.000 mensen liggen hier begraven in een parkachtig overgroeid
heuvellandschap en het is, zeker voor een begraafplaats - genieter als ikzelf,
echt een genot om het allemaal te mogen bekijken. De bouwwerken zijn weliswaar
minder indrukwekkend dan bijvoorbeeld in mijn thuisstad Milaan, maar het is de
sfeer en de eenzaamheid die het zo bijzonder maakt.
Vlak in de buurt van de Lchakivsky Begraafplaats bevindt zich ook het Museum of
Folk Architecture and Life, dat bestaat uit een groot park met daarin hutten,
kerkjes en dorpjes in de bouwstijlen van de verschillende regio's van Oekraïne.
Eigenlijk wel een schattig geheel, hoewel wij er in de regen rondliepen en het
geheel niet geweldig goed is onderhouden. Maar het is zeker de moeite waard als
je toch in de buurt bent.
Een laatste tip voor Lviv betreft het eten. Het eten is er goed! De
prijsverschillen zijn weliswaar enorm (de 2 cafés aan het Ivana Pidkovyplein
lijken misschien hetzelfde, maar er zitten een factor 3 verschil tussen de
prijzen...), maar als je een leuke tent vindt, dan is het goed toeven. De 2
favorieten die wij in onze korte tijd hebben opgedaan zijn een naamloos café aan
het eerder genoemde plein (diegene dichter bij het Shevshenko-monument) en met
name het restaurant The Gold Wild Boar aan het Plaza Rynok 17 (ondergronds: heel
klein ingangetje, maar het blijkt uiteindelijk veel groter te zijn).
