Hildesheim
Start Bad Doberan Bergen Belsen Bremen Celle Corvey Gifhorn Hamburg Hameln HannMuenden Hannover Hildesheim Ludwigslust Lübeck Lüneburg Oldenburg Osnabrueck Paderborn Papenburg Quakenbrueck Rostock Schwerin Vischering Wismar Wolfenbuettel

Hanzeverbond


HILDESHEIM

VERSLAG

Om half elf gaan we op weg. Een kwartiertje later staan we al midden in Hildesheim - Zentrum. We heb­ben de auto geparkeerd bij de Tiefgarage van het warenhuis Kaufhof. We belanden al gauw op de markt waar we ons vergapen aan de gerestaureerde panden uit lang vervlogen tijden. Beter is: gerestaureerde ge­vels, want de panden zelf zijn niet allemaal tot in de finesses gerestaureerd. Het is een indrukwekkend en­semble van alle mogelijke stijlen die in de loop van eeuwen gedomineerd hebben. Niet alleen gotisch (zoals het stadhuis), maar ook renaissance bouwwerken (de vakwerkhuizen), rococo en barok. Er staat ook een oosters aandoend bouwwerk, de Tempel genaamd.

We krijgen gezelschap van een 80-jarige Herr Muller die ons met talloze details en een opmerkelijke feitenkennis precies uit de doeken doet wat we op en aan de Markt­platz zien en wat we verder in de stad gaan zien. We bedanken hem voor de schat aan informatie die hij ons geboden heeft door hem een kop koffie op het terras van het Knochenhauersamtshaus aan te bieden. Na ons afscheid springt hij kwiek op zijn ATB-bike en verdwijnt in het dagelijkse stadsgewoel.

We gaan verder met de verkenning van de stad. We beklimmen de hoogste toren van Neder-Saksen, nl. die van de Andreaskerk (114 meter tot aan de spits). Welgeteld 365 treden brengen ons naar een uitkijkplek op 75 meter hoogte. Elke tree is geschonken door een eerbiedwaardige burger van de stad, zijn / haar naam staat op een plaatsje op de tree. We moeten twee keer een tussenstop inlasten om een beetje op adem te komen. Clim mist boven zijn pet, maar vindt die tot zijn onuitsprekelijke vreugde terug bij de kassa, waar hij hem klaarblijkelijk verloren heeft. We bekijken ook het interieur met zijn gigantische orgel. Op het kerkplein staat nog een interessant fontein.

Tot vier uur wandelen we door de stad van bezienswaardigheid tot bezienswaardigheid. We genieten van het zonnige weer, we hebben geluk gebruik te kunnen maken van een oudewijvenzomer (die de laatste jaren trouwens steeds vaker in onze contreien voorkomt).

  

HERR MULLER

Müller bezit een encyclopedische kennis op het gebied van de geschiedenis van Hildesheim en omstreken. Hij is afkomstig uit het stadje Sarstedt (waar wij momenteel verblijven) en vocht tijdens de verwoestende bombardementen van de geal­lieerden op de stad aan het Ostfront tegen de Russen door wie hij uiteindelijk bij Kriegsende in Konigsberg gevangen werd genomen. Hij bleef "slechts" drie jaar in krijgsgevangenschap. Eenmaal terug in de Heimat startte hij een transportonderneming. Hij beëindigde zijn beroepsmatige carrière als taxichauffeur. In die tijd heeft hij zich ook in de historie verdiept als ware hij een reisleider. Hij vertelt over zijn leertijd als aankomend bakker, zijn verwondingen in de strijd opgelopen, zijn werk als spoorwegarbeider bij de Wehrmacht in Ost - Preussen en over zijn tijd in Rusland.

 

Marktplatz. Met gotisch Rathaus (uit 1269) en Ratskeller; Knochhaueramtshaus (1529) en Bäckeramts­haus (1552) waarvan de restauratie in de jaren zeventig betaald is uit de opbrengst van een loterij; de Tempel, gebouwd door een Joodse magnaat uit de 14e eeuw); een roroco-gevel , met 2 renaissance huizen nu een hotel van een Hollandse keten waarvan de naam met een "van" begint (van der Valk?), althans volgens Herr Müller, het Wedekind Haus, dat wij eigenlijk het mooiste vinden; en tenslotte het Roland Haus (1750), momenteel in gebruik als Sparbank.

  • De Marktbrunnen is een replica van een origineel uit 1540.

  • Kaisershaus (1586), in feite een brede renaissancistische façade met Romeins aandoende beelden en
    keizerlijke medaillons. Opzij ervan is nog een fraai bewerkte houten erker bewaard gebleven.

  • St. Michaels - Kirche (1010 - 1033). Staat op de Unesco - lijst, maar is wegens renovatiewerkzaam­heden tijdelijk gesloten. Prachtig beschilderd houten plafond. Tevens klooster met crypte van oprichter / missionaris Bernward (een soort H. Bonifatius van deze streken).

  • Der Dom (872, uitgebreid in 11e en 12e eeuw), mooie bronzen deur, Christuszuil (vgl Zuil van Tra­janus in Rome, hier met scènes uit leven van Jezus), rozenstruik van 1000 jaar op de binnenplaats, Armen - Kapelle (uit 10e eeuw). In crypte relikwieën e

  • Sankt Godehard (1133 - 1172), basilica die sindsdien onveranderd is gebleven.

  • Altstadt, een wijk van enkele straten die in de oorlog gespaard is gebleven. Vele goed onderhouden middeleeuwse vakwerkhuizen, onder andere in de straten Gelber Stern, Kessler Strasse en Hintere Brühl.

  • Mahnmahl am Lappenberg. Moderne gedenksteen met grote replica van synagoge die hier ooit­ stond en in 1938 door de nazi's in de Kristallnacht is afgebrand. De kubus van 2x2x2 meter toont reliëfs met gebeurtenissen uit het Oude Testament.

  • Kehrwiederturm (15e eeuw), laatste overgebleven toren van de stadsmuur.

Voor we onze auto oppikken lopen we nog wat rond in het warenhuis Kaufhof, waar Jos een reisboek over Duitsland en ansichtkaarten koopt. We schrikken als we de rekening voor een halve dag parkeren gepresenteerd krijgen: bijna € 12 ! Op de parkeerplaats van onze Gutshof is het druk, het staat er vol dure auto's en we hebben moeite een vrije plek te vinden. Niet verwonderlijk, want er is een Tagung (een soort seminar) aan de gang met Powerpoint - presentaties; alle deelnemers hebben een laptop voor zich op tafel staan. We gaan voor de derde keer in de stad bij 'Zur Mühle' eten.

 

Geschiedenis Hildesheim

In de zevende eeuw was Hildesheim ontstaan als handelsplaats. Dankzij Lodewijk de Vrome, een zoon van Karel de Grote, werd de plaats in 815 residentie van het bisdom. Hierdoor kreeg de stad een voorname functie.

In de legendarische geschiedenis van Hildesheim neemt Lodewijk de Vrome, een belangrijke plaats in. Lodewijk hing in 815 tijdens de jacht relieken van Maria in een rozenstruik. Toen hij naar afloop van de jacht het reliquiarium uit de boom wilde halen kreeg hij er geen beweging in. Lodewijk zag in deze gebeurtenis een teken dat hij op die plaats een kapel moest bouwen. Deze kapel groeide uit tot een bisschopszetel en vormde de basis voor de groei van de stad Hildesheim. In de kruisgang van de Dom St. Maria zou deze legendarische rozenrank zich be­vinden, de rank wordt door kenners echter pas 700 jaar oud geschat. De 'wederopstand' van de rozenrank na de vernietigende bombardementen van de Tweede Wereldoorlog wordt door sommige gelovigen gezien als een bevestiging van zijn miraculeuze verleden.

Hildesheim is vooral bekend door de Ottoonse kunst en architectuur uit de tijd van bisschop Bernward ( zie dom St. Maria). De stad groeide in de middeleeuwen uit tot een zeer machtig centrum. De rijkdom van de stad ging gepaard met vele kerken. Het inwoners aantal groeide mee met de welvaart. Hildesheim kreeg in de elfde eeuw burgerrechten. In 1367 werd de stad Hanze lid. In 1928 kreeg de stad een nieuwe impuls dankzij aansluiting op het Mittellandkanaal en een haven. De eeuwenoude architectuur werd gedurende de Tweede Wereldoorlog haast volledig vernield. Recon­structies vonden plaats tot het einde van de twintigste eeuw.

Dom St. Maria Hildesheim

Al in de negende eeuw stond er op deze plaats een kerk (zie geschiedenis). In de elfde eeuw werd er een nieuwe kerk gebouwd. In de twaalfde en de veertiende eeuw werden er delen toegevoegd en gerenoveerd. De dom werd in de Tweede Wereldoorlog ernstig beschadigd. Voor de reconstructie ging men hoofdzakelijk uit van de elfde-eeuwse toestand. In de kerk zijn enkele prachtige Ottoonse kunstobjecten te zien, waaronder een bronzen deur met ta­ferelen uit het oude en het nieuwe testament en een zuil. Boven het altaar hangt een bronzen kroonluchter uit 1060 met een doorsnede van drie meter. Op een bronzen doopvont uit 1225 zijn de vier rivieren in de hof van Eden afgebeeld aan de hand van perso­nificaties. De kruisgang en de daaraan grenzende Annen - Kapelle zijn te bezichtigen tegen betaling.

In het Diozesanmuseum zijn vele domschatten te bezichtigen. Het betreft één van de belangrijkste verzamelingen religieuze kunst in Duitsland. De oudste museumobjecten dateren uit de negende en tiende eeuw. Vooral de Ottoonse kunstobjecten zijn zeer interessant.

Als geen andere stad in Neder-Saksen dankt Hildesheim haar aanzien - zowel nationaal als internationaal - aan de cultuur. Al in 1985 werden twee monumenten in Hildesheim samen met hun kunstschatten door de UNESCO erkend als werelderfgoed: St. Michael, een van de mooiste vroegromaanse kerken in Duitsland, en de kathedraal met haar in­drukwekkend bronzen gietwerk. Beide monumenten zijn uitstekende voorbeelden van romaanse bouwkunst.

Op de kathedraal prijkt een bijzonder mooi natuurlijk monument: de legendarische duizendjarige rozenstok. Vandaar dat de stad ook wel Rozenstad genoemd wordt. Het 'Knochenhauer -Amtshaus' (oud gilde­huis voor beenhouwers) in het hart van de stad werd opgetrokken in 1529 en heeft een indrukwekkende puntgevel van 26 m hoog. Het was in zijn tijd niet alleen een uitdrukking van burgerlijke macht en maatschap­pelijke rijkdom, maar ook een artistiek meesterwerk van de late go­tiek. Het wordt beschouwd als het „mooiste vakwerkhuis ter wereld".

 

HILDESHEIM

Hildesheim - Stad vol verhalen


Het historische Marktplein met het beroemde Knochenhauer-Amtshaus vormt het middelpunt van het levendige centrum in de binnenstad. Het plein werd door Wilhelm von Humboldt ooit als het „mooiste marktplein ter wereld“ betiteld. De combinatie van vakwerkhuizen en gemoedelijke cafés en restaurants zorgt voor een unieke sfeer en nodigt uit tot een langer verblijf.

In de Hildesheimer musea vindt men kunstschatten van wereldfaam. Het Roemer- und Pelizaeus-Museum trekt de bezoekers door de Oud-Egyptische en Oud Peruaanse collecties en het Dom-Museum bezit één van de waardevolste collecties sacrale kunst en de Domschat. Aan de absis van de Dom groeit, zo doet het verhaal de ronde, een 1.000-jarige rozenstruik, waarvan de legende met het ontstaan van de stad te maken heeft.

Werelderfgoed van de UNESCO Dom en St. Michael
Al sinds 1985 behoren de beide kerken tot het werelderfgoed van de UNESCO. Het zijn uitstekende voorbeelden van de Romaanse bouwkunst en symboliseren de scheppingskracht van bisschop Bernward, naar wie de Bernwardinische tijd werd genoemd. De Dom en St. Michael
bezitten een uniek aantal buitengewone rekwisieten: het monumentale bronzen gietwerk in de Dom, de Christuszuilen en Bernwardsdeur, evenals het rijk versierde houten plafond in de St. Michael.

 

Geschiedenis Hildesheim

In de zevende eeuw was Hildesheim ontstaan als handelsplaats. Dankzij Lodewijk de Vrome, een zoon van Karel de Grote, werd de plaats in 815 residentie van het bisdom. Hierdoor kreeg de stad een voorname functie.

In de legendarische geschiedenis van Hildesheim neemt Lodewijk de Vrome, een belangrijke plaats in. Lodewijk hing in 815 tijdens de jacht relieken van Maria in een rozenstruik. Toen hij naar afloop van de jacht het reliquiarium uit de boom wilde halen kreeg hij er geen beweging in. Lodewijk zag in deze gebeurtenis een teken dat hij op die plaats een kapel moest bouwen. Deze kapel groeide uit tot een bisschopszetel en vormde de basis voor de groei van de stad Hildesheim. In de kruisgang van de Dom St. Mariä zou deze legendarische rozenrank zich bevinden, de rank wordt door kenners echter 700 jaar oud geschat. De 'wederopstand' van de rozenrank na de vernietigende bombardementen van de Tweede Wereldoorlog wordt door sommige gelovigen gezien als een bevestiging van zijn miraculeuze verleden.

Hildesheim is vooral bekend door de Ottoonse kunst en architectuur uit de tijd van bisschop Bernward ( zie dom St. Maria en Michaeliskirche). De stad groeide in de middeleeuwen uit tot een zeer machtig centrum. De rijkdom van de stad ging gepaard met vele kerken. Het inwoners aantal groeide mee met de welvaart. Hildesheim kreeg in de elfde eeuw burgerrechten. In 1367 werd de stad Hanze lid. In 1928 kreeg de stad een nieuwe impuls dankzij aansluiting op het Mittellandkanaal en een haven. De eeuwenoude architectuur werd gedurende de Tweede Wereldoorlog haast volledig vernield. Reconstructies vonden plaats tot het einde van de twintigste eeuw.

COLLAGE HILDESHEIM

(Klik op thumbnail voor een vergroting)

 

 

Dom St. Mariä Hildesheim

Al in de negende eeuw stond er op deze plaats een kerk (zie geschiedenis). In de elfde eeuw werd er een nieuwe kerk gebouwd. In de twaalfde en de veertiende eeuw werden er delen toegevoegd en gerenoveerd. De dom was in de Tweede Wereldoorlog ernstig beschadigd. Voor de reconstructie ging men hoofdzakelijk uit van de elfde-eeuwse toestand.

In de kerk zijn enkele prachtige Ottoonse kunstobjecten te zien, waaronder een bronzen deur met taferelen uit het oude en het nieuwe testament en een zuil. Informatie over deze bronzen kunstschatten is te vinden op kunstkennis.

Boven het altaar hangt een bronzen kroonluchter uit 1060 met een doorsnede van drie meter. Op een bronzen doopvont uit 1225 zijn de vier rivieren in de hof van Eden afgebeeld aan de hand van personificaties. De kruisgang en de daaraan grenzende Annen - kapelle zijn te bezichtigen tegen betaling.

In het Diözesanmuseum zijn vele domschatten te bezichtigen. Het betreft één van de belangrijkste verzamelingen religieuze kunst in Duitsland. De oudste museumobjecten dateren uit de negende en tiende eeuw. Vooral de Ottoonse kunstobjecten zijn zeer interessant.

Michaeliskirche Hildesheim

Deze voormalige benedictijner kloosterkerk is door bisschop Bernward iets na het jaar 1000 gesticht en gewijd aan de heilige Michael. Zoals vele opdrachtgevers hoopte Bernward op deze wijze goddelijke genade te ontvangen. In het tweede testament van de bisschop is deze drijfveer vermeld. Bernward was behalve de opdrachtgever waarschijnlijk ook de architect. Zijn sarcofaag bevindt zich in de crypte.

De bouw startte ca. 1010 en in 1033 was de kerk voltooid. Deze kerk is een schoolvoorbeeld van de Ottoonse kerkarchitectuur. De kerk heeft twee dwarsbeuken en twee vierkante vieringtorens. Het gebouw is schitterend dankzij de evenwichtige en systematische structurering van de bouwlichamen en de plattegrond). De vloer van het westelijke koor is hoger gelegen zodat er ruimte ontstond voor de crypte, gewijd aan St. Michael. De Ottoonse basiliek is in de loop der eeuwen vele malen uitgebreid en verbouwd. Nadat de kerk in de Tweede Wereldoorlog haast volledig werd verwoest heeft er een grondige restauratie plaatsgevonden. Er is toen uitgegaan van het oorspronkelijke Ottoonse ontwerp, latere toevoegsels zijn buiten beschouwing gelaten.

In het langhuis verwijzen twaalf zuilen naar de apostelen en vier pijlers naar de evangelisten. Op deze wijze wordt het kerkgebouw door de heiligen gedragen. Een aantal kapitelen zijn afkomstig uit de twaalfde eeuw.

In de kerk zijn meerdere kunstobjecten te zien, waaronder reliëfs en een Maria-altaar uit 1520 (in het westelijke koor). Het hoogtepunt vormt het houten plafond met zijn schilderingen uit het tweede kwart van de dertiende eeuw. Romaanse schilderingen op een houten plafonds zijn bijzonder zeldzaam. Gelukkig was het plafond verwijderd tijdens de tweede wereldoorlog.

Roemer - Pelizaeusmuseum Hildesheim

Dit museum is vooral bekend door zijn goede collectie Egyptische kunst. Deze collectie heeft internationale faam. Tot de topstukken behoren het dodenmasker van Hem Om en de schrijver Heti (ca. 2600 v. C.). De collectie Inca kunstobjecten is eveneens schitterend. Verder is er veel Chinese porselein te zien en fossielen. Het museum organiseert vaak spraakmakende tentoonstellingen over oude culturen.

Hildesheim dankt zijn bekendheid aan zijn kerken. In de stad zijn vijf romaanse kerken te zien. De dom en de Michaeliskirche staan op de UNESCO- werelderfgoedlijst. In de dom bevinden zich enkele schitterende Ottoonse kunstwerken. Er zijn nog vele andere minder bekende kerken in de stad waaronder de Kreuzkirche (romaans en barok), de Andreaskirche (gotisch), de Mauritiuskirche (romaans) en de Godehardikirche (romaans en barok). De kerken hebben evenals de overige architectuur ernstig geleden onder de Tweede Wereldoorlog. Vele gebouwen uit het roemrijke verleden van de stad zijn zorgvuldig gereconstrueerd.

In de buurt van de St. Godehard bevinden zich meerdere vakwerkhuizen die geen of nauwelijks schade ondervonden door bombardementen. Hier bevindt zich het Wernersche haus. Het is één van de mooiste vakwerkhuizen van Hildesheim. In de nabije omgeving bevindt zich ook een restant van de oude vesting, de Kehrwiederturm (1465). Een route langst de hoogtepunten van de stad is gemarkeerd via witte rozen in de bestrating.

De Marktplatz is eveneens zorgvuldig gereconstrueerd. De situatie voor de bombardementen is zoveel mogelijk wordt benaderd. Op de Marktplatz van Hildesheim bleef enkel de fontein overeind. Een zeer bekend gebouw dat de markt omzoomt is het Knochenhaueramthaus (beenhouwerhuis). Het stamt oorspronkelijk uit 1529 en diende als zetel voor het slagersgilde. De gevel van dit immense vakwerkhuis is rijkelijk versierd met houtsnijwerk. Bovenin bevindt zich het stadsmuseum. De onderste verdieping wordt, evenals de meeste andere gebouwen die aan het marktplein grenzen, door de horeca geëxploiteerd. Aan de overkant bevindt zich het voormalige gotische stadhuis.

De stad is niet alleen interessant voor liefhebbers van middeleeuwse kunst en architectuur. Ook uit de oudheid zijn er belangrijke vondsten te zien. In het Roemer-Pelizaeus-Museum is namelijk een zeer belangrijke collectie archeologische vondsten te aanschouwen. Het museum geniet internationale faam dankzij de collectie Egyptische kunstobjecten.

 

UNESCO - werelderfgoed in Hildesheim

 Als geen andere stad in Neder-Saksen dankt Hildesheim haar aanzien – zowel nationaal als internationaal – aan de cultuur. Al in 1985 werden twee monumenten in Hildesheim samen met hun kunstschatten door de UNESCO erkend als werelderfgoed: St. Michael, een van de mooiste vroegromaanse kerken in Duitsland, en de kathedraal met haar indrukwekkend bronzen gietwerk. Beide monumenten zijn uitstekende voorbeelden van romaanse bouwkunst.

Op de kathedraal prijkt een bijzonder mooi natuurlijk monument: de legendarische duizendjarige rozenstok. Vandaar dat de stad ook wel Rozenstad genoemd wordt. Het ‘Knochenhauer -Amtshaus’ (oud gildehuis voor beenhouwers) in het hart van de stad werd opgetrokken in 1529 en heeft een indrukwekkende puntgevel van 26 m. Het was in zijn tijd niet alleen een uitdrukking van burgerlijke macht en maatschappelijke rijkdom, maar ook een artistiek meesterwerk van de late gotiek. Het wordt beschouwd als het „mooiste vakwerkhuis ter wereld“.


 

MEER INFO (DUITS)

Hildesheim, Werke eines Heiligen

 

Bernward, Bischof von Hildesheim von 993 bis 1022, wollte seinen Namen der Nachwelt erhalten. Mit einer Vielzahl von sakralen Kunstwerken hat er versucht, zu seiner Heiligsprechung beizutragen.

Mit der ehemaligen Benediktinerabtei St. Michael und dem Dom zu Hildesheim liegen zwei außergewöhnliche Zeugnisse religiöser Kunst im Heiligen Römischen Reich vor. Die doppelchörige Basilika ist ein einmaliges Beispiel romanischer Baukunst mit ihrer symmetrischen Aufteilung und den für die ottonische Zeit neuen architektonischen Besonderheiten.

Im Dom werden kostbare Bronzegussarbeiten aufbewahrt. Die dabei verwendeten Techniken hatte Bernward aus dem Orient mitgebracht und in seinem Bischofssitz zum Spezialhandwerk gedeihen lassen.

 

Daten & Fakten

Kulturdenkmal: Mariendom und Kirche St. Michaelis

UNESCO-Ernennung: 1985

9. Jh. Bau eines Doms

1010-20 Bau von St. Michaelis

1015 Bernwardstür mit reliefierten alt- und neutestamentlichen Szenen

um 1020 Bronzesäule mit Reliefszenen aus dem Leben Jesu

1022-38 Amtszeit von Bischof Godehard

1033 Weihe von St. Michaelis

1054-79 unter Hezilo Wiederherstellung des Doms nach einem Brand

1131/32 Heiligsprechung des Bischofs Godehard

um 1240 Bronzetaufbecken im Dom

1943 Abnahme der mit der Wurzel Jesse bemalten Holzdecke, aus 1300 Eichenbrettern bestehend

1945 Zerstörung der beiden Gotteshäuser durch Luftangriff

seit 1972 in der Krypta hinter schmiedeeisernem Gitter der Schrein des heiligen Godehard

 

 SLIDESHOW VAN HILDESHEIM




Hildesheim

 

Vorige Start Volgende


ONZE  ANDERE  REISVERSLAGEN

ALASKA   /  ARGENTINIË   / ARMENIË  /  AUSTRALIË   /  AVONTUREN  /  BALKANREIS  /  BELGIË  /  BELIZE   /  BULGARIJE  /  CANADA   /   CALIFORNIË   /   CHILI   /   CHINA   /   CUBA   /   CURAÇAO   /   CYPRUS   /   DENEMARKEN   /   DUITSLAND   /  ECUADOR   /   EGYPTE   /   ENGELAND   /  ESTLAND  /  FILIPPIJNEN  /  FINLAND   /  FOTOSITE  /  FRANKRIJK  / GEORGIË  /  GRIEKENLAND  /  GUATEMALA   / HONGARIJE   /  IERLAND   /   INDIA  /  INDONESIË  /    IRAN  /   ISRAËL  /   ITALIË   /  JORDANIË   /   KRETA   /   KROATIË   /  LETLAND   /   LITOUWEN   /  LUXEMBURG /   MADEIRA   /   MALEISIË   /   MALLORCA   /  MALTA  /   MAROKKO   /   MEXICO YUCATAN   /   MEXICO  /  NEPAL   /   NEW YORK   /   NOORWEGEN   / OEKRAÏNE /   OEZBEKISTAN   /  OOSTENRIJK  /   PARAGUAY   /   PERU   /   POLEN   /  PORTUGAL  /   REISFOTO'S   / ROEMENIË   / RUSLAND   /   SCANDINAVIË   /   SICILIË   /   SINGAPORE   /   SLOVENIË   /  SLOWAKIJE SPANJE   /   SRI  LANKA   /   SYRIË   /   THAILAND   /  TSJECHIË   /   TUNESIË   /   TURKIJE   /   UNESCO - SITE   /   URUGUAY   /   USA    /  WERELDERFGOED  /  WERELDFOTO'S  / ZUID-AFRIKA  /   ZWEDEN  /  ZWITSERLAND  

Andere websites van Jos Schmitz

Duitse kerken en kloosters  /  Duitse kastelen en paleizen   /   Zanggroep Vocus   /   Schilder Pantaleon Hajenius   /   Hanzesteden   /   Pedac 1971 Reünie   /   Ramakers Reünie   /   Kunst van Anna Czerniawska   /   Wereldfotoserie   /   Reisfoto's Jos en Clim   /   KNS Gilde Opleidingen  /  De stad Roermond