|
|
TOLEDO
TOLEDO / 53.000 inwoners.
De boven de Rio Tajo gelegen provinciehoofdstad Toledo, zetel van de aartsbisschop en primaat van Spanje, is een schilderachtige stad in prachtige omgeving met schitterende bouwwerken, en mag daarom op geen reis naar Spanje worden overgeslagen. De stad ligt op een granietberg, die aan drie kanten diep is uitgesneden door de Rio Tajo; met de gotisch-Moorse vestingwerken, de hooggelegen Alcázar en de kathedraal biedt Toledo een unieke aanblik.
De opbouw van de stad met de wirwar van nauwe straatjes en doodlopende steegjes is typisch Moors. Ook de huizen met hun weinige ramen, erkers met traliewerk en open patio's getuigen van de oosterse invloed; de talrijke kerken, kloosters en ziekenhuizen stammen daarentegen uit de christelijke tijd. De gehele stad is eigenlijk een uniek openluchtmuseum van de oud-Spaanse geschiedenis; sinds 1970 worden alle bouwwerken grondig gerestaureerd. Verder is Toledo nog bekend om haar messen en inlegwerk in goud en zilver.
GESCHIEDENIS. - Toledo, een van de oudste steden van Spanje, was vroeger de hoofdstad van de Iberische Carpetanen en werd in 192 v. Chr. door de Romeinen veroverd, die haar 'Toletum' noemden. Onder de Westgoten was de stad van 534 tot 712 opnieuw hoofdstad en werden er talrijke concilies gehouden. In de Moorse tijd (712-1085) heette de stad 'Tolaitola' en was tot 1035 de zetel van een emir onder het opperbevel van de kalief van C6rdoba; daarna beleefde de stad als zelfstandig koninkrijk een bloeitijd door de wapenfabricage, en de zijde- en wolindustrie. Ook de wetenschappen werden op hoog niveau beoefend. De christelijke bewoners, de Mozaraben (d.w.z. 'Arabische knechten' of 'onechte Arabieren') namen de Arabische taal over, die ook later nog lange tijd naast het Spaans bleef bestaan en pas in 1580 werd verboden. In 1087 werd de stad de residentie van de koningen van Castilië en tevens het kerkelijk centrum van heel Spanje. De namen van de kardinalen en aartsbisschoppen Mendoza, Jiménez, Al bornoz e. a. zij n verbonden met de belang rijkste gebeurtenissen van de Spaanse geschiedenis uit die tijd. Hier begon ook de volksopstand van de Comuneros. Toen Philips II de residentie naar Madrid verhuisde (van 1559-61 resideerde hij echter weer in Toledo), verloor de stad haar politieke betekenis. In de Spaanse burgeroorlog werd Toledo beroemd door de verdediging van de Alcazar.
BEZIENSWAARDIGHEDEN. - Het is onmogelijk om alle bezienswaardigheden van de stad te vermelden of met één wandeling te bezoeken. Laten we daarom beginnen de driehoekige Plaza de Zocodover (afgekort tot Zoco), het verkeerscentrum van de stad, vanwaar men in zuidelijke richting naar de Alcazar, in oostelijke richting naar het Hospital de Santa Cruz en in noordelijke richting naar het naburige Miradero komt.
Ten zuidwesten van het plein loopt de drukke Calle del Comercio naar het eigenlijke centrum van de stad, de Plaza del Generalismo, met het eenvoudige Palacio Arzobispal (aartsbisschoppelijk paleis) aan de noordwestkant. Aan de zuidwestkant van dit plein staat het Ayuntamiento (stadhuis) uit 1618, met twee imposante hoektorens en een mooie betegelde fries uit 1595 in de kapittelzaal. Aan de oostkant van de Plaza del Generalismo bevindt zich de kathedraal, het symbool van de stad en de 'Catedral Primada' van Spanje, gebouwd tussen 1227 en 1493 op de plaats van een voormalig Moorse moskee; met die van Burgos de belangrijkste gotische kathedraal van het land. De 90 m hoge noordtoren bevat de beroemde 'Campana gorda', een klok van 17515 kg, die in 1753 werd gegoten. De zuidtoren met barokkoepel is nooit voltooid. Bij de hoofdfaçade drie imposante gotische portalen (1418-50), rijk versierd met beelden en reliëfs, het middenportaal, de Puerta del Perdon, is van Hans de Duitser (Juan Aleman). Van de mooie zijportalen moet vooral de Puerta de los Leones genoemd worden, achterin de zuidelijke dwarsbeuk, die tussen 1458 t en 1466 werd gebouwd in overdadige gotische stijl (binnenin houtreliëfs uit de 16de eeuw, o.a. het 'keizerorgel' uit 1594, met stenen klankbodem; gerestaureerd); verder nog twee portalen aan de noordzijde van de kathedraal bij de kruisgang, vanwaar men ook de kerk binnenkomt (ingang links van de noordtoren).
Het interieur van de kathedraal (110 m lang, de Capilla de San lldefonso niet meegerekend) biedt met zijn 88 sterk gelede zuilenbundels een unieke aanblik. De prachtige glasschilderingen zijn uit de 16de eeuw. De rijk vergulde Capilla Mayor heeft een prachtig versierde reja in platereske stijl uit 1548. Het grote retabel (1504) van verguld en beschilderd larikshout bevat scenes uit het Nieuwe Testament, uitgevoerd in vier gedeelten boven elkaar met levensgrote figuren; in het midden zit er een prachtige Custodia in de vorm van een pyramide op. Aan weerskanten van het hoofdaltaar oude koningsgraven (Sepulcros reales) uit 1289. De muren van de Capilla Mayor zijn gedecoreerd met heiligenbeelden en reliëfs; achterin de Capilla het graf van kardinaal Diego de Astorga, met de Transparente, een indrukwekkend marmeren Maria-altaar, dat overgaat in een beschilderde, opengewerkte koepel (1722). Bij het koor een reja uit 154e en een 'Silleria' (gestoelte) uit walnotenhout; in de 'Silleria baja' (1495) 54 historische reliëfvoorstellingen van de strijd tegen Granada; rijk gebeeldhouwde 'Silleria alta' uit 1543, epistelzijde van Berruguete, evangeliezijde van Felipe Vigarni. Op het vrijstaande altaar in het koor het zwart uitgeslagen stenen beeld van de 'Virgen Blanca' (ca. 1300). - Meteen rechts van de hoofdingang bevindt zich in de zuidtoren de Capilla Mozarabe (1504), waar dagelijks rond 9.45 uur een kerkdienst plaatsvindt volgens Westgotische (Mozarabische) ritus. Vanaf de koorgang komt men in de Sala Capitular (1512), met prachtig Artesonado-plafond, 13 muurschilderingen en beelden van de aartsbisschoppen van Toledo. In de Capilla de San lldefonso, de middelste koorkapel, talrijke grafmonumenten. Links daarvan de Capilla de SanVago in rijke gotische stijl, met mooie gotische grafmonumenten van marmer uit 1488; o.a. het graf van de stichter Alvaro de Luna en zijn vrouw. Meteen naast deze kapel bevindt zich de ingang naar de Capilla de Reyes Nuevos', uitgevoerd in platereske stijl. - Links hiervan de ingang naar de Sacrlstia, gebouwd tussen 1592 en 1616, met mooi portaal; op het altaar de 'Ontkleding van Christus' (1579) van El Greco; rechts van het altaar de 'gevangenneming van Christus' (1788) van Francisco Goya; verder aan de muren een cyclus van 16 schilderijen van apostelen, van El Greco. - Aangrenzend aan de sacristie het Ochavo, een achthoekig vertrek met hoge koepel, die in 1670 door F. Ricci en Carreno is beschilderd; het vertrek wordt als relicario gebruikt (ca. 400 relikwieën). Daarnaast de Capilla Virgen del Sagrario met een kostbaar gedecoreerd beeld van de tronende Moeder Gods (ca. 1200). - In de Capllla de San Juan onder de noordtoren bevindt zich de domschat (Tesoro mayor). Belangrijkste stuk is de beroemde Custodia van Enrique de Ade (1524), bijna 3 m hoog met een gewicht van 172 kg en met 260 beeldjes van verguld zilver. - Aan de noordkant van de kathedraal de krulsgang (1389 begonnen). In de 'claustro bajo' (onderste kruisgang) fresco's van Francisco Bayeu en Maella (1776) aan de zuid- en oostzijde. In de noordoosthoek de Capilla de San Blas (gesloten voor publiek). In een zijvertrek van de 'claustro alto' (bovenste kruisgang), te betreden via de Calle Hombre de Palo, de zgn. Gigantones, bijna 6 m hoge processiebeelden, bekleed met gewaden uit de 18de eeuw.
Ten westen van de kathedraal, op. de Plaza Santo Tomé, de kerk Santo Tomé, een voorm. moskee, in de 14de eeuw gerenoveerd door de graaf van Orgaz in gotische stijl, met een mooie toren in Mudéjar-stijl; binnenin de **'Begrafenis van de Graaf van Orgaz', een belangrijk werk van El Greco (1586). Het kleine jongetje links dat naar de graaf wijst, is het zoontje van El Greco. Op het papiertje in zijn jaszak staan naam en leeftijd: Jorge Manuel. De enige figuur die de beschouwer aankijkt is Greco zelf. - Schuin ten zuiden van de kerk staat het Palacio de Fuensalida (14de/16de eeuw), waarin een klei n Museo de Arte Mudéjar is ondergebracht. - Van de kerk door de Calle del Angel naar het franciscanenklooster San Juan de los Reyes, gesticht in 1476 als begraafplaats voor de koningen en hun nageslacht, maar pas in de 17de eeuw voltooid. Aan de buitenmuren van de in 1553 begonnen kerk zijn de vele boeien te zien van de uit de Moorse gevangenschap bevrijde christenen. De aangrenzende *kruisgang uit 1504 is een van de mooiste creaties van die laat-gotische stijl in Spanje. Vanaf het terras van het hoofdportaal van de kerk heeft men een weids uitzicht. Beneden ten noordwesten van de kerk staat de dubbele poort Puerta del Cambron ('doornstruik') uit 1102; en verder naar beneden staat in de Vieja Baja de Ermita El Cristo de la Vega uit de 4de eeuw, later in Mudéjar stijl gerenoveerd.
Ten zuidwesten van de kerk San Juan en de Puerta del Cambron komt men over de stadsmuur (mooi uikicht) bij de 30 m hoge Puente de San Martin (1212; in 1390 gerenoveerd), vanwaar men een schitterend uitzicht heeft op het ravijn van de Rio Tajo.
Ten zuidoosten van San Juan staat de kerk Santa Maria la Blanca', als synagoge in Mudéjar-stijl gebouwd in de 12de/13de eeuw, sinds 1405 christelijke kerk; prachtig Artesonado-plafond en kapitelen in de vorm van pijnappels met 28 hoefijzerbogen. - Van de kerk over de Plaza de la Juderia, vroeger centrum van de jodenwijk, naar de Sinagoga del Transito, in 1336 gebouwd in Mudéjarstijl; na de verdrijving van de joden (1492) kwam hij in handen van de Calatrava-ridderorde. Aangrenzend het Museo Sefardi, met een verzameling over cultuur en geschiedenis van de joden in Spanje, waaronder de Sarcofago de Tarragona met inscriptie in het Hebreeuws, Latijn en Grieks. - Iets ten noordoosten van de synagoge staat het Casa El Greco, waar de in Kreta geboren schilder Doménico Theotokopuli, ('El Greco') heeft gewoond en in 1615 (?) is gestorven; binnenin meubels en schilderijen van hem e.a. Ten noorden hiervan het Museo el Greco, dat o.a. 20 originele schilderijen van de meester bevat. - Ten zuiden van de synagoge de fraaie Paseo del Transito; verderop de Calvario, hoog boven de Rio Tajo.
Ten noordwesten van de kathedraal zijn enkele interessante kerken te zien. Door de Calle del Nuncio Viejo naar de Calle Alfonso X; hier staat de kerk San lldefonso met twee torens en barokfaçade; binnenin twee werken van El Greco. Niet ver ten westen staat de voorm. kerk San Roman (13de eeuw) met Moorse toren; in de kerk het Museo Concilios met fresco's uit de tijd waarin het gebouwd werd en een verzameling Westgotische oudheden. Verder naar het noordwesten de in 1576 voltooide kerk Santo Domingo el Antiguo; de altaren bevatten ook schilderijen van El Greco, die hier werd begraven. - Ten noordoosten van San lldefonso staat op de Plaza de San Vicente de voorm. Kerk San Vicente, nu een Museum voor sacrale kunst, met schilderijen vanaf de 17de eeuw en liturgische voorwerpen. Verder in noordoostelijke richting door de steile Cuesta del Seminario naar beneden naar de Ermita Santo Cristo de la Luz, een kleine voorm. moskee met 9 koepels en zuilen uit een Westgotische kerk; het koor stamt uit de christelijke tijd, met resten van muurschilderingen uit de 12de eeuw. - Iets naar beneden de Puerta Cristo de la Luz en de grote poort met twee torens Puerta del Sol (14de eeuw; Mudéjar-stijl). Rechts de Paseo del Miradero, een promenade met hooggelegen terras, vanwaar men bij helder weer tot aan de Sierra de Gredos kan uitkijken.
Van de Puerta del Sol loopt de Calle Real del Arrabal in noordwestelijke richting naar de lager gelegen voorstad ('arrabal') Santiago met de in Mudéjar-stijl gebouwde kerk Santiago del Arrabal met Moorse kiokketoren. Verderop de dubbele poort Puerta Nueva de Visagra (1550 gerestaureerd). Nu langs de stadsmuur in zuidwestelijke richting naar de naburige Moorse Puerta Vieja de Visagra (9de eeuw). - Bij de Puerta Nueva begint de mooie Paseo de Merchan (uitzicht vanaf de westkant die naar de voorstad Las Covachuelas voert, met het Hospital de Tavera (1541); platereske façade; binnenin woonvertrekken in de stijl van de 17de eeuw, met belangrijke werken van El Greco, Tintoretto, Zurbaran e.a., evenals een getrouwe kopie van de 16de-eeuwse apotheek (voor publiek gesloten). In de kerk het grafmonument van de stichter, aartsbisschop Juan de Tavera, gemaakt door Berruguete (1561). In een nis, doorgaans met een gordijn afgesloten, bevindt zich één van de merkwaardigste schilderijen van Spanje: een vrouw, voorzien van weelderige baard, geeft haar kind de borst. Op de achtergrond staat haar man, rechts op het doek een uitgebreide toelichting. Het schilderij stamt uit 1631 en is van Ribera.
Van de Plaza de Zocodover voert zuidelijk de Cuesta del Alcázar naar de Alcazar, gelegen op het hoogste punt van de stad op de plaats van een Romeinse citadel; sinds 1882 was daar de militaire academie gevestigd; in de Spaanse burgeroorlog werd hij 68 dagen lang verdedigd; nu weer gerestaureerd; nationaal monument mooie arcadenhof.
Ten oosten van de Zocodover bereikt men door de Moorse Arco de la Sangre het voorm. Hospital de Santa Cruz, in 15de/16de eeuw door Enrique de Egas in renaissance-stijl gebouwd, met vroegplateresk portaal; in het boogveld van het portaal ziet u de stichter van het tehuis voor zieken en weeskinderen: kardinaal Mendoza, aartsbisschop van Toledo, die voor een kruis knielt. Het kruis wordt vastgehouden door de H. Helena, moeder van keizer Constantijn, die het kruis waaraan Jezus had gehangen, op een wonderlijke manier drie eeuwen na de gebeurtenis terugvond. Verder wordt Mendoza vergezeld door Petrus (sleutels) en Paulus (altijd met een ietwat kalend voorhoofd) en twee knielende pages. Binnenin het Museo Santa Cruz, met prehistorische, Romeinse en Westgotische vondsten, gobelins uit Brussel en schilderijen, waaronder meer dan 20 doeken van El Greco, verder van Ribera, Murillo e.a. - Vanaf het Hospital oostelijk naar beneden ligt de *Puente de Alcántara (niet voor auto's), die de Rio Tajo kruist, oorspronkelijk een Romeins bouwwerk, door de Moren in 866 volledig gerenoveerd, in zijn tegenwoordige gedaante hoofdzakelijk uit de 13de/14de eeuw. Bij het westelijke eind de in 1484 gebouwde poorttoren Puerta de Alcántara, bij het oostelijke eind een barokpoort (1721). Van de brug een schitterend uitzicht over de stad en de Alcazar. Stroomafwaarts de in 1933 gebouwde Puente Nuevo en resten van de Acueducto Romano. Hoog boven de linkeroever het Castillo de San Servando uit de 11de eeuw, tegenwoordig kostschool (uitzicht).
|
