Strijd om naamgeving De Servisch-Macedonische grens vormt geen obstakel. De
golvende heuvels hebben plaats gemaakt voor bergen. Een kloof voert ons naar een
dal waar de vroegere federale staat Macedonië begint. Het is nu een zelfstandig
land en heeft zich heel behendig buiten de burgeroorlog weten te houden, hoewel
het landje zelf ook een heel gemengde bevolking heeft. Met name Albanezen eisen
meer zelfbeschikking, per slot van rekening maken ze ongeveer eenderde van de
bevolking uit. Officieel heet het land nu FYROM (Former Yugoslavian Republic of
Macedonië), alleen Macedonië mag niet van de Grieken. Beide landen claimen
namelijk dat Alexander de Grote een van hun nazaten is. Griekenland gooit als
het om eer gaat wel vaker de kont tegen de krib, als zodanig is het zo
langzamerhand een van de minst betrouwbare EU-partners geworden. Hoewel, ten
aanzien van hun resolute, afwijzende standpunt over een mogelijke toetreding van
Turkije tot de EU kan ik wel enig begrip opbrengen, zij het op andere dan
nationalistische gronden.
Darko de gids Even voor Skopje stapt de aan ons toegewezen gids de bus
in. Het is een ietwat gezette jongeman, Darko geheten, die ons drie dagen
gezelschap blijft houden. Ik ken hem al, want door toeval heb ik als
voorbereiding op deze reis de website van zijn reisorganisatie bekeken. Darko
dirigeert de bus naar ons hotel Bristol in het centrum van Skopje, vlakbij
de puinhopen van het vroegere station gelegen. Na de catastrofale aardbeving van
1962 is Skopje bijna helemaal herbouwd, maar echt modern kan ik de stad niet
noemen. Alleen de gebouwen van na 1990 zijn duidelijk van een meer eigentijdse,
westerse architectonische snit.
Hotel: oude, maar vergane glorie We eten laat die avond, de maaltijd is een beetje aan de karige kant en
vindt plaats in een felverlichte eetzaal met hoge plafonds. De obers spreken
hier wel wat Engels of Duits, dus dat valt mee. Ik sla het toetje over en trek
de stad in, want daar is het te doen. Er is niet direct sprake van
mensenmassa’s, maar druk is het wel. Vooral jonge mensen al of niet met kinderen
flaneren langs de brede straten met moderne winkels. De meeste zijn netjes
gekleed en zien er gewoon redelijk welvarend uit. Van de gevreesde
oostblokmisère is eigenlijk weinig te bespeuren. Ik beland op het grote, open
Macedonia - plein dat grenst aan de rivier de Vardar met de Romeinse brug. Op
een van de vele terrasjes schuif ik aan bij een groepje reisgenoten. Dan
blijkt ook dat veel van de deelnemers aan deze reis afkomstig zijn uit
het onderwijs. Ik ben daarvan de enige die nog op school aan het werk
is. De meeste hebben de kans gekregen om met vervroegd pensioen uit te
kunnen treden.
Onvoldoende faciliteiten Pas rond half twaalf zoek ik mijn bedompte kamertje in hotel Bristol weer
op. Het is er broeierig warm; de kamer heeft geen airco. Dat is tot daar aan
toe, per slot van rekening is het maar een driesterren toeristenhotel. Maar ook
een eenvoudige fan of ventilator ontbreekt. Ik maak een lijstje met
onvolkomenheden / gebreken in dit hotel: zoemende tl-buis die later bezwijkt, wc
die door blijft lopen, douchebak die lekt en de badkamervloer doet overstromen,
geen kleerhaken op badkamer, geen zeep en zeepbakje, twee kapotte leeslampjes, de aan- en uitknop van de tv moet ik met
een lucifer vastpinnen, de toiletpapierhouder is onbereikbaar als je op de
wc-pot zit, de afstandbediening van de tv werkt niet (batterijen op?), geen
leeslampje boven bureau, tv-antenne afgebroken. Maar ook:
zes handdoeken voor mijn eenpersoonskamer….
Dag 6
Ochtendwandeling door Skopje Als ik de volgende ochtend op de aangegeven tijd wil gaan ontbijten, blijken
de tafels nog niet gedekt. Er is genoeg personeel, maar blijkbaar hebben die nog
iets anders te doen. We gaan vandaag laat van start, pas om half tien. We maken
een stadswandeling die bij het centrale station met tal van monumenten en een
museum begint. Het skelet van het gebouw, dat in 1963 door de aardbeving
verwoest werd, steekt luguber met een tekst van maarschalk Tito de hemel in. Een
achtergebleven wagon vol graffiti geeft nog wat kleur aan de site. Daarna
richten we onze schreden naar het centrum, waar we allerlei manshoge beelden op
het trottoir negeren, op dat van de Nobelprijswinnares Moeder Teresa na. Zij is
een Albanese Macedonische, ook Engel van Calcutta genaamd. De plaats waar zich
haar geboortehuis ooit bevond is op de straat gemarkeerd. Ooit heb ik op de
luchthaven van New Delhi zusters van haar orde geholpen met boarding.
Na nog een saluut gebracht te hebben aan een plaatselijk held met zijn
gedenkteken (waarbij we het nabij gelegen parlement volkomen over het hoofd
zien, o wat is dat gebouw lelijk…) begeven we ons naar de Turkse wijk aan de
overkant van de rivier. Gids Darko vertelt over de gruweldaden van de Turkse
bezetters, maar vergeet te vermelden dat de Balkanners ook bepaald geen
lieverdjes waren. Het is weer warm vandaag, het kwik kruipt langzaam richting
vijfendertig graden.
Moeder Teresa
(Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie)
Moeder Teresa, geboren als Agnes Gonxha Bojaxhiu (Skopje, 27
-08-1910 - Calcutta, 05-09-1997) was een wereldbekende
katholieke zuster en de stichteres van een liefdadige religieuze
orde, de Zusters van Naastenliefde. In 2003 werd ze zalig verklaard
door Paus Johannes Paulus II.
Geboren in Skopje, Ottomaanse Rijk, nu Macedonië.
Gestorven in 1997 in Calcutta, India. Ze groeide op in een
prominent Albanees-katholiek gezin. In 1928 ging ze werken voor de
Orde van de zusters van Loreto in Letnice. Door de orde werd ze naar
Calcutta in India gezonden om lerares te worden. Zij koos daar de
naam Moeder Teresa in verwijzing naar Teresia van Lisieux. In
Calcutta zette zij een wereldwijd bekend werk onder armen op, dat
zij tot kort voor haar dood leidde. Ze stichtte de orde van de
Missionarissen van Naastenliefde, een religieuze orde voor zusters
in Calcutta. In 1979 ontving zij voor haar werk de Nobelprijs voor
de Vrede.
Vereerd in Katholieke Kerk.
Zaligverklaring 19 oktober 2003 op het te Sint-Pietersplein in
Vaticaanstad door Paus Johannes Paulus II.
De Sveti Spas – kerk Vlak bij de ruïnes van het door de aardbeving volledig verwoeste kasteel
ligt het ommuurde Sveti Swan - complex. Het kerkje ligt wat lager en maakt een
vertrouwelijke intieme indruk. Het beeldhouwwerk en de schilderingen van de
iconostase zijn werkelijk schitterend. We worden opgevolgd door een groep
Japanse (of Koreaanse, of Chinese?) toeristen, daarover bestaat in de groep
twijfel. Zelfs de van huis uit Chinese Lau Lau kan over de identiteit van onze
reiscollega’s geen uitsluitsel geven. Er is ook nog een museum te bewonderen,
waarin aan de hand van foto’s, kaarten, wapens en document de heldendaden van
besnorde Macedoniërs in traditionele kledij of ouderwetse westerse pakken met
stropdas worden bewierookt. Ik vind er niets aan.
Nationaal Museum Een steenworp verderop ligt echter een echt museum, een tamelijk nieuw
gebouw met verschillende afdelingen: archeologisch, historisch, antropologisch,
etc. Ik volg de rondleiding niet, maar bekijk een en ander op eigen houtje. Dit
bevalt me een stuk beter dan die nationalistische humbug bij het kerkje, hoewel
ik er wel wat erg veel nationale kostuums uit alle Macedonische windstreken
tentoongesteld worden. Als de groep vertrekt voor weer eens een gezamenlijke
lunch blijf ik achter om me te verdiepen in de Grieks – Romeinse expositie. Die
werd tijdens de rondleiding overgeslagen: waarom eigenlijk?
De Turkse bazaar Bij wijze van lunch bestel ik soep en thee op een geïmproviseerd
straatterras midden in de Turkse wijk. Een lieftallig kleutermeisje vertelt me
ellenlange verhalen in een voor mij volkomen onverstaanbare taal. Ik moet een
onwaarschijnlijk laag bedrag afrekenen bij een kelner die wat Engels van CNN en
de BBC opgepikt heeft. Een groepje grijsaards met baarden zit op krukjes zoete
thee te drinken, ze groeten me in het Turks. Ik maak een praatje met hun: “Waar
kom ik vandaan? Hoe lang blijf ik? Bevalt het me?”, en dergelijke small talk
meer. In Turkije zou men naar mijn aantal kinderen geïnformeerd hebben, er
voetstoots van uitgaande dat ik getrouwd ben (wat dus niet zo is). Om hun de
ogen uit te steken antwoordde ik daar wel eens dat ik tien kinderen had, waarvan
acht zonen die allemaal dokter of ingenieur geworden waren. Wat waren ze dan
jaloers!
Veel goud- en zilversmeden Ik zit hier in de wijk van de schoenlappers, koperslagers, kebabverkopers en
andere kleine neringdoenden: er is geen toerist te bekennen. Wel toeristen tref
ik aan in de beter onderhouden straatjes waar de juweliers, goud- en
zilversmeden hun spulletjes aanbieden in piepkleine winkeltjes. Het grootste en
best onderhouden huis behoort tot mijn verbazing toe aan de Turks – Macedonische
Partij: ze zijn hier dus toch op weg naar de democratie. Er zal dan ook wel een
partij voor de veel grotere Albanese minderheid bestaan. Om in dit land te
kunnen regeren kan coalitievorming niet uitblijven, want de Macedonische
meerderheid is politiek gezien ook zeer verdeeld.
Trendy design café
Aan de “Turkse” oever van de rivier liggen de ietwat duurdere restaurants
zij aan zij, maar ik besluit naar de moderne stad terug te keren. In een trendy
design café met coole muziek op de derde etage van het winkelcentrum blijf ik
een uurtje loungen met koffie, vruchtensapjes en ijs bij de hand. Buiten brandt
de zon er ongenadig op los. De shopping mall heeft veel boetiekjes, maar die
hebben weinig klanten. In een supermarkt vul ik voor thuis mijn voorraad
exotische pakjes soep aan, de spinaziesoep is een van mijn favorieten. In een
internetcafé haal ik mijn e-mail op en surf wat op het net. De dienst blijkt
daar gratis te zijn, op die manier wil de regering computergebruik bij de burger
stimuleren. Goed idee lijkt me dat, zeker gezien het feit dat een computer met
internetaansluiting voor veel mensen hier nog te duur is.
Openbare sportmanifestaties Ik sla het avonddiner over, als het erg warm is heb ik nooit zo veel honger.
(De volgende dag verneem ik van veel reisgenoten dat betreffend diner het
absolute dieptepunt van al onze maaltijden was geweest.) De avond breng ik
verder door op het centrale plein, waar een compleet circus van
demonstratiesporten plaats vindt. Het zijn vooral gevechtssporten zoals judo,
schermen, karate, kendo en zo die de jeugd moeten aantrekken. In de boksring
gaat het er fanatiek aan toe, er vloeit bloed. Voor kleuters is er zelfs een mini-tenniscourt
aangelegd. Gids Darko licht later deze festiviteiten toe. Het is namelijk 10
juni, de vastgestelde datum dat de grote zomervakantie van de scholen begint.
Het is dan een soort nationale feestdag. De school begint weer op 1 september,
behalve als die datum in een weekend valt. Tweeëneenhalve maand vakantie, dat
zijn elf weken! In Nederland gaan stemmen op om de vakantie van 6 weken met een
week (of zelfs meer) in te korten. Weer een hobbel binnen toekomstig verenigd
Europa om glad te strijken.
Door FRANKA HUMMELS (in Algemeen Dagblad, katern Reizen)
De hoofdstad van Macedonië is gekleurd door de Ottomanen,
een
verwoestende aardbeving en het einde van de Joegoslavische republiek.
Er is veel
veranderd sinds de onafhankelijkheid. Ten goede.
De nummers tussen haakjes in de tekst corresponderen met de nummers op deze
kaart van Skopje.
WAAROM NU?
Macedonië grenst aan Griekenland en
Bulgarije en is daarmee een potentiële zomerbestemming voor de massa. Maar zover
is het nog niet: voorlopig is mini-landje nog de grote onbekende van de Balkan.
Zeer geschikt voor wie een beetje pionieren niet schuwt. De beste reisgids kan
kosteloos worden gedownload op
inyourpocket.com.
HOE ERHEEN?
Prijsvechter
GermanWings vliegt vanaf Keulen direct op
Skopje. De goedkoopste enkele reis is 59 euro, maar reken op 300 euro retour in
de zomermaanden.
Adria Airways en
Swiss vertrekken vanaf Amsterdam naar
Skopje met een tussenstop: retour vanaf 350 euro.
OVER DE STAD
Skopje is een Oost-Europese stad pur sang. Er zijn gastvrije mensen, een mooie
oude Turkse wijk en lieflijke orthodoxe kerkjes, maar ook lelijke betonnen
gebouwen. Ondanks dat intimideert de stad met de schattige naam niet. Goed, wie
het cyrillisch schrift niet machtig is raakt makkelijk de weg kwijt, maar met
hulp van de Skopjani is die ook zo weer teruggevonden. Bovendien zijn de
hoogtepunten van deze Balkanstad goed binnen een weekend te bekijken.
TURKS
Sterker nog, vanaf het hooggelegen 15de-eeuwse fort Kale (1) is de stad in één
minuutje te overzien. Het fort is in 1963 door een verschrikkelijke aardbeving
getroffen en is nu een ruïne waar de inwoners graag picknicken. Aan de overkant
van de rivier bestaat de stad vooral uit communistisch beton uit de late jaren
’60. Maar de oude Turkse wijk (2) aan de voet van fort Kale is minder getroffen
én in oude stijl herbouwd. Hier wanen Nederlanders zich al gauw in het oude
Ottomaanse Rijk.
In de wirwar van schattige straatjes met lage witte gebouwen bieden handelaren
tinnen teiltjes of pallets sportschoenen aan. Omdat de vreemdeling die toch niet
wil kopen, peinzen ze er niet over hem af te zetten. Maar ze zijn wél allemaal
razend nieuwsgierig naar de gangen van de zeldzame toerist: waar kom je vandaan,
waar ga je naartoe? Naar de overdekte groentemarkt (3), om te genieten van
kleurenpracht van metershoge stapels radijsjes of wortels.
In de twee hamams (4) en (5) zijn de kleuren die door de stervormige gaten in de
koepeldaken naar binnen komen al net zo betoverend. De schilderijen die aan de
muur hangen – beide badhuizen zijn namelijk inmiddels centra voor moderne kunst
– zijn een stuk minder spectaculair.
ORTHODOX
De Mustafa Pasja Moskee (6) staat helaas in de steigers. In de Turkse wijk is
wel een christelijke, Macedonisch - orthodoxe kerk te bezoeken: het klooster van
Sveti Spas (7). De iconostase, de wand waarmee het altaar zoals altijd in
orthodoxe kerken van de rest van het godshuis wordt afgescheiden, bevat zeldzaam
precies houtsnijwerk en iconen in goudverf.
In het klooster is ook een museumpje gevestigd dat gewijd is aan Gotsje Detsjev.
Hij organiseerde het nationalistische verzet tegen de Turken en andere
machthebbers die aasden op dit stukje Balkan, tot hij daarbij in 1903 om het
leven kwam. Foto’s van mannen met snorren in pofbroeken geven een beeld van het
leven in Skopje in die tijd.
In de binnentuin van het klooster staat ook zijn graftombe. De grootste
orthodoxe kerk in Skopje, de Sveti Kliment kathedraal (8), stamt uit 1972 en
staat in het nieuwe deel van de stad.
COMMUNISTISCH
De kathedraal vloekt niet met zijn omgeving. Vanwege de aardbeving is alles
nieuw, maar de Joegoslavische regering was ook voor 1963 al flink aan het slopen
om de communistische heilstaat een kans te geven. Toch hangt er in de stad een
gemoedelijke, bijna mediterrane sfeer.
In het centrum is een kleine expositie (9) gewijd aan de beroemdste Skopjenaar
ooit: Agnes Gonxhe Bojaxhiu oftewel moeder Theresa. De ‘engel van Calcutta’ kwam
in 1910 ter wereld op de plek waar nu een lelijk winkelcentrum staat. Zij is een
typisch voorbeeld van hoe ingewikkeld nationaliteiten op de Balkan en in
Macedonië in het bijzonder kunnen zijn. Ze werd namelijk als etnisch - Albanese
geboren in een Skopje dat op dat moment Turks was, met een overwegend
Macedonische bevolking. En in tegenstelling tot het gros van de Albanezen in
Skopje, was ze katholiek. Die geschiedenis is zo ingewikkeld dat het stadsmuseum
(10) zich er niet aan waagt.
In wat voor de aardbeving het Centraal Station was, is een enorme stellage met
verschillende verdiepingen gebouwd. Hier loopt de bezoeker met de geschiedenis
mee. Maar na een verzameling heus wel interessante munten en marmer uit de
Oudheid houdt de tentoonstelling op. Over de moderne geschiedenis tast de
bezoeker voorlopig dus nog in het duister. Skopje moet eerst besluiten wat nu
eigenlijk goed was en wat fout.
KEBAB!
Nu zijn nog lang niet alle bezienswaardigheden bezocht. Het kleine bazaarmuseum
(11) waar foto’s hangen van de markt verin vroeger tijden en waar je op de
binnenplaats academiestudenten nieuwe kunst ziet vervaardigen, staat
bijvoorbeeld nog op het programma. Datzelfde geldt voor het Museum voor Moderne
Kunst (12) en de dierentuin (13).
Toch is het nu tijd om aan de inwendige mens te denken, want een bezoek aan
Skopje is niet compleet zonder een bord kebabspiesjes. In de Turkse wijk worden
ze werkelijk op iedere straathoek aangeboden, net als börek – bladerdeeg met
vlees, spinazie of kaas ertussen. Meer lekkernijen uit de Macedonische keuken
zijn te vinden in een typische An, een oude herberg met binnenplaats, die vaak
een lieflijk restaurant bezit. Aanrader is Pivnica An, te vinden in het Kapan
An - gebouw in de oude Turkse wijk.
Precies het omgekeerde daarvan biedt Harmonija (14). Dat dit veganistische en
macrobiotische restaurantje bestaat, is een klein wonder. Het serveert prima
eten, daar niet van, maar voor de Macedoniërs is een maaltijd zonder vlees geen
maaltijd. Daarnaast is Harmonija ook nog eens zo goed als onvindbaar. Het zit
namelijk in een groot, onooglijk communistisch flatblok.
Toch maar gewoon makkelijk pizza eten? Dat kan natuurlijk ook. Ga naar het
centrale Makedonija - plein (15) en kijk uit over de bedrijvigheid bij de rivier
en de grote brug (16). Wat verderop, op de Leninstraat, zit Nobu (17), een hippe
sushiketen.
GROEN
Die prachtige groene bergen rondom de stad die al het hele weekend lonken,
moeten maar eens beklommen worden. Neem op de Boulevard Partizanski (18) bus
nummer 60 en een half uurtje later ben je bij het Matkameer. Bij dit stuwmeer
zijn verschillende bootjes te huur. Ook zijn er klim- en wandelroutes uitgezet.
Die zijn niet allemaal even makkelijk, dus alleen geschikt voor zelfverzekerde
wandelaars.
Sta even stil bij het feit dat er zó veel groen zó dicht bij de grote stad te
vinden is. Ook dwalen door de etnisch- Albanese dorpjes – waar de mensen in
folkloristische klederdracht (of burka) lopen – is zeer de moeite waard.
GOEDKOOP
Een belangrijke troef van Skopje, is dat bijna alles er goedkoop is. Voor een
euro of vier heb je een volledige maaltijd, de bus kost er vijftig eurocent en
de toegang voor een museum of een taxirit overstijgt zelden de euro. In het
Trgovski - winkelcentrum (19) zijn behoorlijk wat hippe kledingwinkels die hun
waren voor een euro of drie aanbieden.
OVERNACHTEN
Zó goedkoop is slapen echter niet, omdat Skopje nou eenmaal geen toeristenstad
is. De beste prijs-kwaliteitverhouding biedt hotel VIP (20). Dat is een prima,
schoon, vriendelijk hotel met gratis wifi, waar tweepersoonskamers 70 euro per
nacht kosten.
In hotel RM (21) kost een mottig driepersoonskamertje slechts 30 euro, maar de
wc en de douche zijn voor de hele gang en de gezelligheid van de bar is tot diep
in de nacht te horen. Geen wonder dat de portier ’s ochtends moeite heeft zijn
bed uit te komen en de deur dus gerust tot half negen op slot houdt. Net zo
‘avontuurlijk’ en net zo duur is Mlin Balkan (22). De jeugdherberg Ferijalen Dom
(23) biedt schone kamers voor 50 euro.
Moeder Teresa
