Het tegen een heuvel gebouwde Ohrid is een vergeten
vakantiebestemming in Macedonië, het hart van de Balkan. Klaprozen,
ezeltjes, groene bergen en het reusachtig spiegelende en doodstille
meer van Ohrid sieren de regio. Aan de overkant van het meer van
Ohrid rijzen de hoge bergen van Albanië in het landschap op. In deze
verlaten streek lijkt het alsof de tijd stil staat.
OHRIDMEER MACEDONIË / ALBANIË
Diepte
Ohridmeer 290 m
Het
Ohrid-meer werd 2 tot 3 miljoen jaar geleden gevormd en is
Europa's oudste en diepste meer. Het ontstond meteen na het
einde van de laatste ijstijd. Hoewel het meer weinig
voedingsstoffen bevat, heeft het een rijke flora en fauna.
Dankzij de geografische afgezonderde ligging en stabiele
omstandigheden zijn er bovendien talrijke 'relikwieën' en
'levende fossielen' ontdekt. Er zwemmen veel zeldzame
vissoorten, waaronder de zo gewilde forel die koran wordt
genoemd. De fauna wordt gedomineerd door verscheidene soorten
algen, en een onderwaterplant met de naam hara, die een ring op
de bodem van het meer vormt.
Het meeste
water van het meer komt van talrijke oppervlakte- en
ondergrondse bronnen. Veel wetenschappers beschouwen dit meer
dan ook als een unicum. De meeste oppervlaktebronnen liggen
onder de zuidkust, vlak bij het klooster van Sint-Naum, aan
Macedonische zijde. In totaal veertig rivieren en bronnen
stromen in het meer: 23 op Albanees grondgebied, zeventien op
Macedonisch terrein.
Dag 9
Panorama's en paaldorp
Op weg naar Ohrid passeren we bergachtig terrein. Het is maar een korte rit
en al gauw strekt het blauwe meer zich in al zijn uitgestrektheid voor ons
uit. We rijden langs de oevers en stoppen bij een paaldorp voor een
panoramische blik. Het toerisme is hier sterk in opkomst, over enkele jaren
zal het paaldorp ook wel beschikken over paaldanseressen, zoiets hou je niet
tegen. In een dorpje dat tegen de steile oever opgebouwd is wordt geluncht.
Ik zoek een stil restaurantje aan de waterkant uit, met een grindstrandje
van welgeteld twee meter. De vissoep smaakt uitstekend. De prijzen liggen
hier in het meer toeristisch georiënteerde Ohrid wat hoger dan in het
binnenland, maar vergeleken met het West-Europese prijspeil kun je hier nog
steeds voor een habbekrats eten. Ze accepteren er zelfs euro’s, maar ik
verlang wisselgeld in Macedonische muntjes terug. Die spaar ik voor een
verzamelaar. Ik bezoek nog de dorpskerk die omringd wordt door verwaarloosde
graven waartussen katten op zoek zijn naar prooi.
INFO IN HET DUITS:
Ohrid,
Farbenwelt und Bilderkult
Der Ohrid- See in
Mazedonien ist einer der ältesten und tiefsten Seen der Welt mit
Pflanzen- und Tierarten, die es nur hier gibt. An seinen Ufern
zeugen byzantinische Bauwerke und archäologische Kostbarkeiten
von mehr als zweitausend Jahren Menschheitsgeschichte.
Kloster Sveti Naum: Theater
und Reliefs aus der Antike, frühchristliche Mosaiken und
prachtvolle Fresken bieten eine Zeitreise zur
Entstehungsgeschichte der Massenmedien.
Durch die größte Stadt am
See mit dem gleichen Namen Ohrid führte einst die römische
Militärstraße Via Egnatia. Sie verband das Römische Reich mit
Saloniki und Konstantinopel. Später war Ohrid dann ein Zentrum
der frühen Christen. Deren Mosaiken zeigen Tiere und Pflanzen
des Sees - Abbildungen Gottes durfte es nicht geben, noch
herrschte Bilderverbot. Kirchenfürsten und Potentaten
entschieden, wer oder was dargestellt wurde. Es kam zum
Bilderstreit, zum Krieg der Sehenden gegen die Voyeure. Die
Fresken der tausend Jahre alten Kirche Sveti Sophia erzählen die
Entwicklung dieser Zeit. Ohrid war Bischofssitz und stand im
Brennpunkt der orthodoxen Kirche.
Im 13.Jahrhundert kam es
schließlich zur Revolution. In der Kirche Sveti Kliment stellten
die Freskenmaler das Weltliche über das Geistige mit
dreidimensionalen Darstellungen und emotionalen Massenszenen.
Der Übergang zur italienischen Renaissance hatte begonnen!
Daten & Fakten
Kultur- und Naturdenkmal:
die Schatzkammer byzantinischer Malerei, Baudenkmäler und
Ohridsee
UNESCO-Ernennung: 1979,
erweitert 1980
6000 v. Chr.
jungsteinzeitliche Siedlung
4. Jh. v. Chr. Eroberung
der Stadt Lychnidos (Ohrid) durch Truppen Philipps von
Makedonien
148 v. Chr. Eroberung durch
römische Verbände und Bau der Via Egnatia
4. Jh. byzantinische
Herrschaft / 478 älteste Beschreibung der Zitadelle von Ohrid
879 Namenserwähnung im
Protokoll des Konzils von Konstantinopel
um 893 Gründung der Ohrider
Schule im Kloster Sveti Pantelejmon
916 Tod des Missionars
Kliment / 976 Feldzug der mazedonischen Slawen gegen Byzanz
1018 Einnahme Ohrids durch
byzantinische Truppen
1037-56 unter Erzbischof
Leo Freskenausmalung der Kirche der hl. Sophia
1395-1912 osmanische
Herrschaft / 1767 Aufhebung des Bistums Ohrid
1912-15 Ohrid Teil Serbiens
/ 1922-74 Untersuchung der Flora und Fauna des Sees von Ohrid
Klooster Sveti Naum
Tegen de grens met Albanië aan bevindt zich op een hoogte het
kloostercomplex Sveti Naum. Dagjestoerisme viert hier hoogtij en de weg naar
het klooster wordt omringd door souvenirkraampjes die zo typisch zijn voor
bedevaartsoorden. We krijgen een
rondleiding in het historisch belangrijke kerkje, de lang bebaarde gids oogt
als een orthodoxe geestelijke, maar is gehuld in vrijetijdskledij. De sfeer
binnen is benauwd en bedompt, wat claustrofobische gevoelens bij me opwekt. Zeer
authentieke fresco’s zijn er te bewonderen, alsmede overblijfselen van een
of andere heilige orthodoxe kerkvader. Ik meen dat het de heilige Clemens
is, een discipel van de monniken Cyrillus en Methodius die speciaal voor de
Slavische gelovigen het cyrillisch schrift ontwikkeld hebben. Buiten is het uitzicht fraai over het
meer dat een van de diepste van Europa is. Een roeiboottochtje naar de
bronnen van het meer / de rivier (?) ligt nog in het verschiet, maar daar
doe ik niet aan mee. Rondom het klooster ligt een goed verzorgd park met
watervalletjes en kiosken waaronder het goed toeven is.
Ongunstige ligging hotel
Ons hotel Park ( Site
Park Hotel ) ligt aan de uiterste rand van de stad Ohrid, pal naast een van de
zwaar bewaakte residentie van de president. Je kunt er zwemmen en er is een
groot terras, maar daar is dan ook wel alles mee gezegd. Naar mijn gevoel
liggen we te ver van het centrum af, zo’n vier à vijf kilometer, voor de
doorsnee gast niet beloopbaar. Verder is
dit hotel wel in orde. Hoewel, de volgende dag in de namiddag heeft een
complete Macedonische familie (3 generaties) het gazon pal onder mijn balkon
in beslag genomen en geniet er luidruchtig van een uitgebreide picknick. Het
hotelpersoneel kijkt de andere kant op. Ik drink er wat pilsjes op het
terras, reisgenoten schuiven aan. Ik kom er toevallig achter dat een van de
Limburgse medereizigers een broer is van een oud-collega van mij.
Dag 10
Een deskundige gids
De hele dag staat in het teken van een bezoek aan Ohrid, hét toeristische
hoogtepunt van Macedonië. De bus parkeert aan de rand van de stad, van
daaruit is het nog een fikse wandeling langs de boulevard alvorens het
historische centrum te bereiken. Onderweg pikken we het monument voor de
Nederlandse schrijver Den Doolaard mee, geschonken door de Nederlandse KvK
van Macedonië en goedgekeurd door de Ned. ambassade. Een lokale gids voegt
zich bij ons, een sympathieke professor in de kunstgeschiedenis en directeur
van een museum. Voor mensen die slecht ter been zijn regelt hij taxi’s. We
beginnen bij de benedenstad; af en toe houden we halt waarna de prof zijn
verhaal doet. Gelukkig houdt hij het meestal kort en krachtig in goed
verstaanbaar Engels. In de Basilica Sveti Sophia blijven we wat langer
hangen. De kerk is heel oud en staat momenteel in de steigers. Als ik buiten
een sigaretje rook zie ik een schildpad door het gras kruipen. Ook bij een
authentiek papierfabriekje en andere kerkjes blijven we wat langer stil
staan.
Magnifieke iconengalerij
We beklimmen de heuvel om bij het theater uit te komen. Een groepslid uit
Valkenburg plaatst zich midden in het theater en geeft een indrukwekkende
aria ten beste. (Of gebeurde dit in het theater van Bitola?) Nog hoger tegen
de helling ligt een religieus complex dat de beroemde iconengalerij
herbergt. De geëxposeerde iconen zijn prachtig hersteld en zijn van een
imponerende kwaliteit. Ook de kerk Sveti Demetrius is alleszins de moeite
waard: hij is van boven tot beneden behangen met iconen of beschilderd met
fresco’s. Er hangen echte juweeltjes tussen. Vanaf het binnenplein heeft men
een mooi uitzicht op de stad, de baai en het meer.
Basilica’s en orthodoxe kerkjes en kapellen
Een korte wandeling brengt ons helemaal naar de top, waar rondom de oude
christelijke basilica opgravingen worden uitgevoerd. In het kerkje vindt net
een huwelijksinzegening plaats. Een drietal tsiganes speelt opwindende
volksmuziek aan de ingang. Een van de groepsleden kan zowaar de liederen
meezingen en waagt zelfs een folkloristisch dansje. Het uitzicht over het
hele meer is vanaf deze plek groots. Door dennenbossen dalen we af naar een
kaap waarop heel idyllisch het kerkje van de heilige Johannes de Theoloog
(in het Slavisch: Sveti Jovan) gelegen is. De weg terug naar Ohrid is te
lang of te moeilijk, zodat er bootjes gecharterd worden om ons terug te
brengen. De rondleiding eindigt op het grote centrale plein waar de
gigantische Cyrillus door terrassen omringd worden. Lunchtijd is aangebroken
en de groep verspreidt zich, ieder gaat zijnsweegs.
Bezichtiging van de oude stad
Ikzelf begin aan een zwerftocht door de oude stad. We hebben uren de tijd,
pas om half zes komt de bus ons weer ophalen. Het is zondag en veel winkels
zijn gesloten. Toch is het druk op straat en de terrassen stromen, zeker in
de latere namiddag, vol. Het is vandaag weer bijzonder warm, reden om
regelmatig een terrasje op te wippen om wat af te koelen met water en bitter
lemon. Cappuccino’s gaan er bij mij ook altijd in: die zijn weliswaar niet
erg koelend, maar wel lekker. In de Turkse wijk blijf ik wat langer hangen.
De oosterse sfeer die zo kenmerkend is voor de bazaar in Skopje is hier
afwezig. Ik zie traditioneel geklede moeders met hoofddoek zij aan zij met
kortgerokte dochters door de straten flaneren. Ik klauter via een stelsel
van trappen de dichtbebouwde heuvel op en geniet van de uitzichten. Onderweg
bekijk nog enkele kleinere kerkjes die door schaduwrijke tuinen omgeven
worden, een ervan heeft een intiem museumpje waar allerlei devotionele
spulletjes worden verkocht. Ze proberen toch allemaal iets van het opkomende
toerisme mee te pikken. Geheel onverwacht ontdek ik nog een strookje strand
waar zich alleen de lokale jeugd vermeit. Een twaalftal die hards hebben het
tot half zes volgehouden. Iedereen is op tijd terug bij de bus.
Folkloreavond
Onze laatste avond in Macedonië staat in het teken van volksmuziek en
folklore. Een groep van vijf muzikanten geeft op het hotelterras tekst en
uitleg over de specifieke instrumenten die ze bespelen. Natuurlijk wordt er
ook gemusiceerd en gaan de beentjes van de vloer.
Het Meer van Ohrid kan beschouwd worden als een groot
biologisch reservaat. Het ligt in het zuidwesten van Macedonië en bevindt zich
op de grens met Albanië. Het behoort tot de diepste en oudste meren van Europa
en heeft een oppervlakte van 350 km² en een diepte van 290 meter. Het
kristalheldere zoetwatermeer wordt onder andere gevoed door onderaardse bronnen
en door een ondergrondse verbinding vanuit het hoger gelegen Prespameer. De
afwatering van het Meer van Ohrid loopt naar de Adriatische Zee en gebeurt door
de Zwarte Drin rivier.
In het meer bevinden zich zeldzame vissen zoals de 'Ohrid
zalmforel' waar veel op wordt gevist en die je overal langs het meer kunt eten.
Er loopt een pad hoog boven het meer waarvandaan je prachtige uitzichten op het
meer hebt. De stad Ohrid aan de Macedonische kant van het meer was ooit een
belangrijke bron voor toerisme en wordt nu de rust is wedergekeerd, weer
herontdekt hoewel de echte strandgangers beter elders kunnen gaan. De stranden
langs het meer van Ohrid zijn van kiezels en keien en soms ook gras en riet. Wat
het goedmaakt is het formidabele uitzicht op de woeste bergen van Albanië.
OHRID is een plaats waar het lijkt alsof de tijd heeft
stilgestaan. Het middeleeuwse Ohrid kent toerisme vanaf de zeventiger jaren en
dat is altijd op kleine schaal gebleven, maar ooit floreerde het toerisme hier
dusdanig dat Ohrid het amper aankon. In het na-Joegoslavische tijdperk lieten de
toeristen het afweten, ondanks de veilige situatie, en had de plaats moeite weer
onder de aandacht te komen. Ohrid is een prachtig gelegen stadje steil tegen een
heuvel opgebouwd. Het heeft smalle klinkerstraatjes, overhangende etages en rode
daken. Er is een centraal plein vol terrassen en een flaneerboulevard.
Ohrid valt vanwege haar culturele erfgoederen onder
bescherming van UNESCO. De plaats was hoofdstad van Macedonië tot 1018. Dit was
de tijd dat Tsaar Samuil een fort bouwde dat de stad domineerde en waarvan de
resten nog zichtbaar zijn. Ohrid beschikt over een rijke, turbulente
geschiedenis en cultuur, terug te vinden in eeuwenoude orthodoxe kerkjes met
bijzondere fresco's en iconen. Voor elke dag van het jaar is er een kerk, er
zijn er maar liefst 365! De plaats heeft voorts een markt waar Macedoniërs hun
koopwaren aanbieden, zoals honing, fruit en groenten. In de zomer vinden er
diverse festivals plaats zoals het Balkan folklorefestival.
Bezienswaardigheden Meer van Ohrid
·Romeins amfitheater
·Nationaal museum Ohrid
·Klooster St. Naum
·Struga
·Nationale Park Mavrovo
·Sveti Sofija kerk Ohrid
·Sveti Klement
·Sveti Naum klooster, voor het uitzicht op Albanië.
Ohrid of Ochrid (verouderd) (Macedonisch: Охрид; Albanees:
Ohër of Ohri) is een stad en gemeente in het zuidwesten van Macedonië en bevindt
zich op 41.12° NB en 20.82° OL. De gemeente heeft 55.749 inwoners (2002). De stad, gelegen aan het Meer van Ohrid, is rijk aan
monumenten en is om die reden opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het
toerisme vormt een belangrijke bron van inkomsten. De stad lag in de oudheid aan
de Via Egnatia, die dwars over het Balkanschiereiland naar Byzantium liep. Van
de vele Byzantijnse monumenten is de kathedraal Hagia Sophia de belangrijkste.
Ohrid vormde een belangrijke
inspiratiebron voor de Nederlandse schrijver A. den Doolaard. In de stad is een
door de Macedonische architect Vladimir Tadic ontworpen monument te bezichtigen.
Biografische gegevens van de auteur
A. den Doolaard is het pseudoniem van Cornelis Johannes George Spoelstra,
geboren in 1901 in Hoenderloo. Zijn ouders waren Kornelis Spoelstra en Alida
Hunningher. Zijn vader was Nederlands-hervormd predikant, en was veel van huis.
Eerst woonde het gezin te Zuid-Afrika, vervolgens in Den Haag, waar Cornelis de
HBS bezocht. Doordat vader Spoelstra veel van huis was, was Spoelstra zelf erg
zelfstandig geworden en omstreeks zijn zeventiende besloot hij te breken met
kerk en geloof. Wel behield hij zijn ethisch-christelijke bevlogenheid.
Na zijn eindexamen aan de HBS in Den Haag en het overlijden van zijn vader ging
hij als boekhouder werken bij BPM. Hij vond dit werk saai, maar hield het vol
door zijn vrije tijd door te brengen met literaire vrienden als Albert Kuyle en
Jan Campert. Toen hij 27 was, zei hij het kantoorleven vaarwel en ging reizen
door Frankrijk en de Balkan. Hij schreef verschillende romans die gebaseerd zijn
op zijn ervaringen daar. Spoelstra besloot om van de pen te gaan leven.
Vanaf 1921 tot 1932 schreef hij vitalistische verzen en in die tijd koos hij
voor het pseudoniem A. den Doolaard. In dit pseudoniem is verborgen wat
kenmerkend was voor Spoelstra: zwerven en dolen. De drang tot zwerven was
Spoelstra aangeboren: zijn vader hield er ook van.
In de jaren dertig schreef Spoelstra zijn belangrijkste werken. Hij schreef
onder andere vitalistische verzen, reisverslagen en romans.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij fel tegen het fascisme en antisemitisme
als lid van de SDAP. Vanuit Engeland was hij een bekend spreker van Radio
Oranje, dit heeft ook zeker de verkoop van zijn boeken bevorderd. Na de oorlog
maakte hij reizen naar onder andere Joegoslavië, Thailand, India en de Verenigde
Staten.
Op latere leeftijd was hij bestuurslid en vicevoorzitter van de
schrijversorganisatie Internationaal PEN, waarbij het hem vooral om de
persvrijheid ging.
Zijn werken zijn in veel talen verschenen en staan bekend om de avontuurlijke en
spannende, emotionerende verhalen. In 1994 overlijdt hij in Hoenderloo, zijn
geboorteplaats.