Jos wilde uitslapen en wilde dus niet ontbijten. Clim verscheen wel in de basement waar het hapje voor een holle kies geserveerd werd. Dit belette hem evenwel niet om, voor we tussen tien en elf uur vertrokken naar de City, samen met Jos bij de Italiaan om de hoek een reusachtige sandwich te verwerken. Met de metro kwamen we aan bij Saint Paul's Gathedral. Voordat we deze mooiste kerk van Londen gingen bezichtigen, informeerde Clim bij een inlichtingenkiosk van de Londense Tourist Information naar de thuiswedstrijden van de Londense voetbalclubs. We hadden geluk, Arsenal speelde die avond vriendschappelijk tegen de Los Angelos Aztecs, de club waar ons nationaal exportartikel en sportidool Johan Cruijff furore maakte. Helaas konden wij ter plekke geen plaatsen reserveren. Volgens de lady achter de desk was het zaak vooral tijdig aanwezig te zijn, wilden we niet achter het net vissen.

Saint Paul's Cathedral

Zoals al gezegd, St. Paul's is een magnifieke kerk, een ietwat uitbundig geschapen (zoiets verwacht je niet in Engeland: overdaad, wuftheid en speelse decadentie) tempel Gods, voortgesproten uit het brein van de fameuze architect en kunstenaar Sir Christoffer Wren. Van deze Wren hadden wij ook al zijn schitterende bibliotheek in Cambridge kunnen bewonderen tijdens een vorige vakantie. Via smalle trapjes trokken wij tussen de binnen- en buitenkoepels door naar het uiterste topje, Clim vlot en kwiek de treden beklimmend, Jos amechtig hijgend in zijn spoor. Boven rustten we uit en gunden ons blikken over deze wereldstad. Je doet hetzelfde als op de Parijse Eiffeltoren: je probeert zo veel mogelijk plaatsen en gebouwen en monumenten te herkennen of te raden. Het is een interessant spelletje dat je oriëntatievermogen in een vreemde stad (nou ja) altijd ten goede komt. Rond één uur gingen we te voet verder.

St. Paul's Cathedral

Het meesterwerk dat verrees uit de as
van de grote brand van Londen

'Zelden vond ik zulke volmaaktheid zo'n trefzekere hand en zo'n filosofische geest"
De architect Robert Hooke over Wren

Van 2002 tot 2005 werd de kerk gerestaureerd, waarbij oude decoraties aan het licht kwamen.

De St. Paul's is, na Westminster Abbey, zonder twijfel de belangrijkste kerk van Londen en tevens de officiële kathedraal van het bisdom Londen. De kerk is het meesterwerk van de architect Christopher Wren. Hij ligt begraven in deze kerk, met het beroemde grafschrift: "Zoekt u zijn monument, kijk dan om u heen." De massieve koepel is na die van de St.-Pieter in Rome de grootste ter wereld. Onder de koepel bevindt zich de beroemde fluistergalerij. In 1941, tijdens de Blitz, werd de kerk getroffen, maar een ploeg van vrijwillige brandwachten kon ergere schade gelukkig voorkomen.

Al vanaf 604 hebben hier kerken gestaan. Het ene kerkgebouw maakte plaats voor het volgende; de voorlaatste was de grote Oude St. Paul's, een middeleeuwse kerk die deels als godshuis diende en deels gebruikt werd door bedrijven. Dit gebouw werd bijna volledig verwoest tijdens de grote brand van 1666. Wat door vuur verloren ging, werd met vuur hersteld: de bouw van Wrens ontwerp werd bijna geheel bekostigd met de belasting op geïmporteerde steenkool. De eerste eredienst werd in 1697 gehouden, de laatste steen werd in 1710 geplaatst.

Het enige monument dat de grote brand min of meer ongeschonden heeft doorstaan is het monument van John Donne, de beroemdste deken van de kerk. De hertog van Wellington ligt hier begraven en heeft een groots monument in het schip; in de crypte, recht onder de grote koepel, rust het op brandewijn geconserveerde lichaam van Lord Nelson. Verder zijn hier gedenktekens voor Florence Nightingale, Lawrence of Arabia, Sir Alexander Fleming, de ontdekker van penicilline, en tal van grote kunstenaars, onder wie Sir Joshua Reynolds, Turner, William Blake, Edwin Henry Landseer en John Singer Sargent. De kerk wordt gebruikt voor dankdiensten en koninklijke ceremonies. Prins Charles en Diana Spencer trouwden in 1981 in deze kerk.

Onderweg zagen we een double decker die richting Tower ging. We stapten op. Het tarief was erg laag. “The fare was very reasonable". Bij de Tower stond zowaar een oude Engelsman te orakelen. Hij had een gehoor van tientallen voorbijgangers. Deze bejaarde, martiale man met zijn geciviliseerde stem brak een lans voor het herstel van “law and order" ten einde het zinkende schip dat Britain heette te redden van een definitieve en roemloze ondergang in de "waves" die ooit door England beheerst werden. Ja, hij zag duidelijk Albions Empire weer herrijzen. Vergane tijden keren niet weer. Een illusie dus.

De Tower is een uitgebreid complex van versterkingen, muren en wallen, dat een oppervlakte van enkele hectaren beslaat. Erg interessant vonden we het niet. Hij staat bekend vanwege de Crown Jewels die je er, zwaar bewaakt trouwens, kunt bezichtigen, evenals andere kostbare rekwisieten die het Koningshuis toebehoren. Verder staat de Tower geboekstaafd als onneembare veste, waar tal van illustere personen uit de geschiedenis (Thomas More, Anne Boleyn, e.v.a.) gevangen werden gehouden en berecht, c.q. onthoofd of opgehangen. Een ander visitekaartje zijn de eeuwig aanwezige brutale raven, de bezoekers angst inboezemend als dreigende wachters van de dood. Het viel eigenlijk wel mee, of tegen natuurlijk. Verder kon men er de zeer rijk gesorteerde wapenkamers bezoeken, een museum van een of ander regiment van de Royal Fusilleers aandoen of blikken werpen in geconserveerde kerkers.

De Tower

Een onneembare vesting van de Engelse koningen

De Londense Tower is een zeer indrukwekkend Normandisch monument dat sinds de tijd van Willem de Veroveraar uitziet over de Theems. Het staat sinds 1988 op de Werelderfgoedlijst van Unesco als typisch voorbeeld van Normandische militaire architectuur en als voorbeeld voor latere middeleeuwse burchten. Tot 1603 diende de Tower als koninklijke residentie, militaire basis, gevangenis en executieplaats voor gevangenen die voor hoogverraad waren veroordeeld. Een tijd lang waren hier ook het astronomische observatorium en een menagerie gevestigd. Nog steeds worden hier de kroonjuwelen en oude wapenrustingen bewaard. De raven die hier worden gehouden, geven het gebouw een onheilspellende sfeer. Volgens de legende zal de Tower niet vallen zolang de raven hier verblijven.

De eerste burcht op deze plaats was van hout en tijdelijk van aard. Later werd hier de huidige Witte Toren gebouwd, een stenen burchttoren van 27 meter hoog en muren van bijna 5 meter dik. Omstreeks 1200 werd deze versterkt. Met de komst van drie luipaarden in 1235 begon de menagerie, die later werd opengesteld voor het pubkek. In diezelfde eeuw werd de omringende muur gebouwd, met de Verraderspoort. Sinds de 14e eeuw is hier de munt gevestigd en worden hier ook de kroonjuwelen bewaard. In de middeleeuwen vertrokken kroningsprocessies vaak vanuit de Tower.

Er hebben heel wat martelpraktijken en terechtstellingen plaatsgevonden in de Tower. Koning Hendrik VI werd hier vermoord, evenals de zoons van Hendrik IV, de 'prinsjes in de Bloedige Toren'. Anna Boleyn werd onthoofd op het grasveld van de Tower. De meeste executies vonden echter plaats op de Tower Hill en de lichamen werden overgebracht naar de kapel van St. Petrus' Banden. Guy Fawkes en zijn trawanten werden in 1605 verhoord in de Tower. Er schijnen hier vele spoken rond te waren.

Een steenworp verderop stond de Tower Bridge te fonkelen in het schrale herfstzonnetje. Onder de Bridge dronken we eerst lekkere thee op een terrasje. De Bridge zelf is niet zo interessant, van een afstand kun je er meer van geniet en. We liepen naar de zuidelijke oever en bogen af naar rechts, naar ons volgende doel, de voor toeristen en andere geïnteresseerden opengestelde oorlogsbodem H.N.S. Belfast, een kruiser. Deze "man-of-war" uit de jaren vijftig waarin de Koude Oorlog op zijn hoogtepunt woedde, was een bezoek best waard. Vooral Clim met zijn beetje technische achtergrond gaf zijn ogen goed de kost. Het is wel duidelijk dat zulke gevaarten vrachten belastinggeld vreten, terwille van de gevechtsefficiëntie zijn kosten noch moeite gespaard. En dan te bedenken dat zo'n ding binnen 10 minuten op de bodem van de zee kan liggen... Ja, oorlog is een geldverslindende en verslavende hobby van de mensheid. Jos nam op dit schip nog foto's van Clim die hotdogs bestelt.

Tower Bridge

Beroemd trekpleister en fraai staaltje van victoriaanse bouwkunst

Het ophalen van beide ophaalbruggen (of bascules) van de Tower Bridge, zodat de schepen op de Theems er onderdoor kunnen varen, en ze vervolgens weer laten zakken, biedt altijd een spectaculaire aanblik. Elk van beide ophaalbruggen weegt circa duizend ton en het ophalen of neerlaten duurt anderhalve minuut. Oorspronkelijk werd de brug met stoommachines bediend; sinds 1974 met elektrische motoren.

De ophaalbruggen, waarover vervoersmiddelen de rivier oversteken, stonden vroeger twee uur per dag open bij hoogtij. Sinds de Londense haven aan betekenis heeft ingeboet, is de brug vrijwel permanent begaanbaar en wordt hij alleen nog of en toe geopend. De brugdelen zijn opgehangen aan twee hoge, met staal verstevigde torens, die bovenaan met elkaar verbonden zijn door een voetbrug. Voetgangers werden met liften naar boven en naar beneden gebracht. De voetbrug werd echter een ontmoetingsplaats van dieven en prostituees en werd na 1909 gesloten. In 1982 werd de voetbrug heropend als toeristische attractie: het uitzicht is fantastisch.

De brug overspande de upper pool van de Theems, tussen de Tower en de Londense werven. Hij werd voltooid in 1894 en geopend door de prins van Wales (de latere koning Edward VII). Verantwoordelijk voor dit fraaie staaltje van victoriaanse bouwkunst waren de ingenieur John Wolfe Barry en de architect Horace Jones. Uitgangspunt moest zijn dat de brug zou passen bij de Londense Tower, vandaar de neogotische stijl: het resultaat is indrukwekkend, maar valt bij puristen niet in de smaak. Het tijdschrift The Builder noemde het "het lelijkste en krankzinnigste stuk neparchitectuur dat we ooit hebben gezien". De meeste mensen vinden het echter prachtig; toeristen verwarren de brug soms zelfs met de minder in het oog springende Tower zelf.

Inmiddels was het al half zes geworden, We liepen naar het dichtstbijzijnde Underground station en treinden terug naar ons uitgangspunt, Victoria - station. In het hotel namen we snel een snel bad, bij de Italiaan een even snel diner (risotto, lever en bacon) en …. off we were again.

Vriendschappelijk voetbalduel met Cruijff

Het was niet Arsenal dat die avond speelde, maar Chelsea. Een vergeeflijke fout, er zijn immers zo veel Londense voetbalclubs. Per taxi kwamen we om vijf voor acht bij de ingang van het stadion aan. Er was veel volk op de been, er klonk gejoel vanaf de tribunes, politie te paard verscheen ten tonele, een stel opgeschoten jongens kroop over de hekken, kortom, wij als provinciaaltjes waanden ons in een heksenketel en dachten dat de zaken hier duidelijk uit de hand gelopen waren.

Niets was minder waar, bleek achteraf. Het waren de normale taferelen die voetbal in England (ont-)sieren. Een zwarthandelaar maakte echter brutaalweg misbruik van onze verwarring en verkocht ons tegen vette prijzen (4.50 pond p.p.) zitplaatsen. De oorspronkelijke prijs was slechts 1.00 pond of zoiets, bovendien bleek het stadion helemaal niet uitverkocht te zijn, zoals de zwarthandelaar suggereerde: zeker één derde (m.n. de zittribune) was onbezet. Een schrale troost was dat we niet in de rij hoefden te gaan staan en bijna niets van de overigens zeer matige wedstrijd misten.

Chelsea - Los Angeles Aztecs

Het spel was erg pover. De Aztecs bestond uit een middelmatig allegaartje, waarbij behalve Cruijff niemand kon imponeren. Ook niet Wim Suurbier of Clyde Best. Chelsea, als hecht team in de Engelse tweede divisie uitkomend, domineerde de wedstrijd en won verdiend met 2-0. De maestro, Cruijff dus, manifesteerde zich vooral in de eerste helft met zijn weergaloze, maar niet begrepen passes, zijn acceleratie en passeertechniek én zijn behendigheid om messcherpe charges en grove tackles te ontwijken. Het tochtte erg op de tribune en Jos raakte er neusverkouden. Het publiek reageerde steeds erg sportief, ook mislukte acties werden er met een gul applaus beloond. Tegen het einde bereikten schuchtere spreekkoren ons oor, uiteindelijk stond Chelsea vóór ...

Na deze matige vertoning dronken we in een pub vlakbij het stadion enkele lagers en speelden we tot elf uur poolbiljart. Clim won en was blij. Toen we buiten kwamen regende het pijpenstelen. We hadden dit echter voorzien en gebruikten voor de eerste maal onze paraplu’s. Een late bus bespaarde ons een hele tippel en zette ons even na twaalven vlakbij het hotel. Onze schoenen en voeten waren doorweekt en we waren erg moe. We gingen gauw naar bed.

ST. PAUL'S CATHEDRAL / VOETBAL

St. Paul's Cathedral

De Tower

Tower Bridge