|
GA DIRECT NAAR DE FOTOPAGINA
8. TORRE DE BELEM
Vroeg in de morgen ben ik al in de weer. In het centrum maak ik enkele foto's
van Art Deco -gevels van winkels en restaurants. Daarna stap ik op de bus die me
naar het treinstation Cais do Sodre brengt. Daar neus ik even rond, het station
blijkt in restauratie te zijn, het is tevens eindstation van de metro. Hiermee
most ik dus straks rekening houden als ik ondergronds deze kant opreis. Ik
spring op een tram en via de lange, verkeersrijke boulevard langs kades en
dokken aan de Taag bereik ik Belém. Tijdens deze rit kom ik onder de lange
hangbrug door die over de Taag loopt Het vorig jaar hebben ze een nieuwe brug
gebouwd.
Belém is in feite een voorstad van de metropool Lissabon. Het ligt aan de
monding van de Taag waar ooit de Portugese karvelen van Hendrik de Zeevaarder
het ruime sop kozen om verre, onbekende gebieden te gaan ontdekken. De plaats is
zo onlosmakelijk verbonden met de Portugese Gouden Eeuw. Het goud uit te de
koloniën stroomde binnen en dit weerspiegelt zich nog steeds in de pracht en
praal kerken en monumenten uit die tijd. Koning Manuel, die in 1495 aan de macht
kwam, drukte zijn stempel op die extravagante stijl die toen ontstond. - echter
wel open. In heel Belém (en trouwens elders ook) is die Manueleske stijl van de
kerken en monumenten uit die tijd. tot op heden goed herkenbaar.
Jeronimosklooster
Uitbundig
eerbewijs aan de Portugese ontdekkingsreizen
Het Jerónimos -
klooster staat in de historische wijk Belem in Lissabon en is een
van de mooiste monumenten in de stad. Het klooster vormt het
hoogtepunt van de manueline stijl, genoemd naar de 15e-eeuwse koning
Manuel I, die gotische, Italiaanse, Spaanse en Vlaamse elementen
combineert.
Het klooster
staat op de plek van een eerder religieus gebouw dat werd gesticht
door Hendrik de Zeevaarder. In 1497 verbleef de ontdekkingsreiziger
Vasco da Gama daar met zijn mannen, voordat ze naar Indië
vertrokken. Het klooster werd gebouwd in opdracht van Manuel I ter
ere van Da Gama's terugkeer in 1499. De bouw begon in 1502 onder
Diogo Boitac en werd in 1517 voortgezet door de Spaanse architect
Joao de Castilho. Het Jerónimas - klooser bevat ook
renaissancistische elementen, toegevoegd door de Franse beeldhouwer
Nicolau Chanterene. De bouw werd gefinancierd door een belasting van
5% op bepaalde specerijen uit het Oosten. Het werk kwam tot
stilstand toen Manuel stierf, maar in 1550 werd het hervat.
Twee Portugese
koningen - Manuel I en Jan III - zijn begraven in de kerk, evenals
Vasco da Gama. Naast de kerk ligt het rond een kloostergang gebouwde
klooster, bewoond door monniken van de Hiëronymieten. De 20e-eeuwse
dichter Fernando Pessoa is begraven in een van de arcaden van de
kloostergang.
In 1850 werd het
klooster uitgebreid en het bevat nu een maritiem en een
archeologisch museum. Niet ver van het klooster staat de Torre de
Belem, een grote toren op de oever van de rivier de Taag, gebouwd
tussen 1515 en 1521 om de prestaties van Vasco da Gama te gedenken.
Het
Jerónimosklooster en de Torre de Belem werden in 1983 op de
Werelderfgoedlijst van Unesco gezet onder de noemer Klooster van de
Hiëronymieten en Toren van Belem. Ze weerspiegelen de glorie van het
Portugese tijdperk van de ontdekkingsreizen. |
Tegenwoordig is Belém een groene, ruime stad met veel perken, tuinen en musea.
Aan de rivierpromenade ligt een de rij gezellige cafés en restaurants. Ik ben er
op een stille zondagochtend en de terrasstoelen zijn nog niet bezet. Tot mijn
verbazing blijken ook de openbare tuinen, bijvoorbeeld de Jardim de Botanico, de
hele dag dicht. Waar moeten al die gescheiden mannen zich nu met hun kinderen op
houden tijdens hun wekelijkse ontmoeting? Misschien in de dierentuin, maar die
ligt hier wel heel ver van verwijderd. Ook verschillende mooie parken houden hun
poorten gesloten.
Het Hieronymus - klooster met zijn kerk en kapellen zijn echter wel open. Er
staat al een lange rij met internationale toeristen voor de ingang kwam. In 1988
heb ik het klooster al eens bezichtigd, ik heb me voorgenomen niet al te veel in
herhaling te vervallen en besluit dus verder van het schitterende weer te
profiteren. Het klooster is een monument, een hoogtepunt van de
Manuel - architectuur. Vlak na Vasco da Gama's terugkeer uit de oost (India) werd
in 1501 opdracht gegeven tot bouw van dit immense complex. De bouw werd met
zogenaamd pepergeld bekostigd Het interieur is overdadig versierd met
beeldhouwwerk.
In de kerk liggen vele graven en tombes van koningen en
hoogwaardigheidsbekleders. Sommige graven zijn leeg, bijvoorbeeld dat van de
jonge koning Sebastian, die omkwam op het slagveld en wiens lichaam nooit is
gevonden. De graven van voornoemde koning Manuel en zijn vrouw Dona Maria worden
geschraagd door olifanten. Het spectaculaire gewelf van de Santa Maria (zo heet
de kloosterkerk) wordt gedragen door slanke pilaren die tot het plafond reiken
en zo ruimtelijkheid en harmonie scheppen.
De kloostergang is fameus om zijn pilaren en zuiltjes. Hij werd voltooid in
1544. De bogen en balustrades zijn overdadig versierd met verfijnd maaswerk. In
een van de hoeken staat een fontein in de, vorm van een leeuw, een symbool van
de Heilige Hieronymus. De geometrische architectuur van de portalen worden
eveneens beheerst door uitbundige versieringen.
|
Het klooster Belém is een perfect voorbeeld van
de manuelinostijl, een stijl die uitsluitend in Portugal voorkomt en
die laatgotische en oriëntaalse elementen als planten en exotische
dieren combineert met elementen uit de zeevaart als ankers en
touwen. Veertig jaar nadat prins Hendrik op deze plaats de kerk
Santa Maria de Belém had laten bouwen, besloot koning Manuel ernaast
een klooster voor de orde van de hiëronymieten te stichten; het
gebouw is in 1983 op de monumentenlijst van de UNESCO geplaatst. Het
eerste dat opvalt is het zuidportaal, met een voorstelling van de
heilige Maria van Bethlehem boven de boog die de porticus omlijst.
Het interieur van het godshuis betreedt men normaal gesproken via
het westportaal, waar de beelden van koning Manuel en zijn vrouw
Maria van Castillië de aandacht vragen. Zowel de portalen als het
interieur van de goed verlichte en ruime kerk zijn overdadig
versierd. Dit geldt met name voor de achthoekige zuilen. Vlak bij de
ingang bevinden zich de sarcofagen van de zeevaarder Vasco da Gama
en de schrijver Luis de Camoes. |
HIERONYMUS
- KLOOSTER
 |
De muren van het refectorium zijn volledig betegeld met achttiende-eeuwse
azulejos. Het graf van Vasco da Gama, dat er midden in de kerk staat, is
versierd met touwen, kabels en hemelglobes. In de vorige eeuw is er nog een
enorme vleugel aan het klooster toegevoegd. Momenteel zijn daar enkele musea in
gevestigd. De beide grote voorpleinen hebben in dit seizoen weinig te bieden. De
bomen zijn kaal en de bloemen bloeien niet. Ik steek de Avenida da India over om
me naar het volgende monument te begeven.
Dat is het Monument der Ontdekkingen. Een gigantisch standbeeld in de vorm van
de boeg van een schip waar allerlei zeevarende figuren ernstig naar de einder
staren. Aan het hoofd staat Hendrik de Zeevaarder. Ik heb dit 52 meter hoge
monument, dat pal aan de oever staat, altijd al indrukwekkend gevonden. Het is
in 1960 op, bevel van de dictator Salazar opgericht ter herdenking van de
500-ste verjaardag van de dood van de voornoemde Hendrik.
| Het monument stelt een schip voor dat de rivier
opvaart en waarin zich 21 persoonlijkheden bevinden die met de
ontdekkingsreizen te maken hadden; vooraan staat Hendrik de
Zeevaarder met een kleine karveel in zijn handen. Het monument is 52
m hoog heeft zes verdiepingen en een terras met een mooi uitzicht.
Het plaveisel van de esplanade voor het monument is een mozaďek met
een windroos en een wereldkaart, waarop de reizen van de Portugese
zeevaarders staan gemarkeerd.
Aan de voet van het monument ligt aan de noordzijde een groot
mozaďek in de vorm van een windroos. In het midden ervan ligt een
wereldkaart die de routes van de ontdekkingsreizen van de Portugezen
aangeeft. Het mozaďek is geschonken door Zuid-Afrika. Je kunt met een lift naar de zesde verdieping gaan, wat alleen al
voor het uitzicht de moeite, waard is. In de onderste verdiepingen worden
tijdelijke exposities gehouden. Veel mensen, met name natuurlijk kunstkenners,
vinden deze opvallende "Padrao" niet mooi, maar het ontwerp is in ieder
geval origineel en ook over de situering kan men moeilijk gaan
zeuren. |
ONTDEKKINGEN
 |
Mijn smaak is
het zeker wel. Ik doe mijn best om er mooie foto’s van te maken. De beste
resultaten heb je bij zonsondergang en met tegenlicht, maar die omstandigheden
kun je niet zo gemakkelijk creëren. En om tegen de avond hier terug te keren,
nee, dat is me ook te veel gevraagd. Overigens, in de voetgangerstunnel, die
onder de verkeersweg voert, staan heel aardige graffiti - muurschilderingen
gespoten. De voorbijgangers bekijken me meewarig omdat ik er uitgebreid foto’s
van sta te nemen.
De Torre de Belém staat als volgende bezienswaardigheid op het program.
Vergeleken met elf jaar geleden is hij bijzonder mooi opgeknapt. De toren werd
tussen 1515 en 1521 als fort midden in de Taag op een rotsig uitsteeksel
gebouwd. Het is een juweel van Manuel - architectuur, een symbool van de
Portugese expansiedrift. De schoonheid van de toren ligt vooral in de in
richting. De zuilen zijn fraai versierd, er zijn opengewerkte balkons,
wachttorens in Moorse stijl en kantelen in de vorm van schilden. Het gotisch
interieur onder het terras diende als opslagplaats voor munitie, wapens,
proviand; later is het ook nog eens gevangenis geweest.
Hier blijf ik een tijdje in het zonnetje zitten
genieten. In het nabijgelegen parkje staat nog een oude tweedekker als
attractie. Er hangt een zondagse sfeer; vaders voetballen er met hun zoontjes op
het gazon, honden worden uitgelaten en grootfamilies zitten op dekens te
picknicken. Het loopt inmiddels tegen de middag en om mijn honger te stillen
neem ik wet belegde broodjes en soep in een zelfbedieningsrestaurant vol
dagtoeristen. Ik loop een heel stuk terug naar het spoorwegstation van Belém.
Daar neem ik de stoptrein naar de vissershaven, maar tegenwoordig vooral
toeristenoord Estoril en Cascais. Ik denk dat ik daar in een wip ben, maar dat
valt even tegen.
|
De Torre de Belém, door de UNESCO op de
monumentenlijst geplaatst, werd tussen 1515 en 1519 door Pedro de
Arruda midden in de Taag gebouwd. Via een houten brug bereikt men
het bastion, dat vier verdiepingen en twee terrassen heeft. Vanaf
het bovenste terras is het uitzicht schitterend. De kantelen zijn
versierd met wapenschilden met het Christuskruis erop.
Bezienswaardig zijn ook de uitkijktorentjes op alle verdiepingen en
het gewelf in manuelino - stijl op de vierde verdieping.
Tegenwoordig ligt de toren min of meer aan de oever vast; hij is er
met een loopbrug mee verbonden. Dit is een gevolg van het zich
terugtrekken van de Taag, maar ook landwinningen in deze eeuw hebben
daarvoor gezorgd.
Aan de voet van de toren heeft men een amfitheater aangelegd, op zwoele
zomeravonden worden daar theaterstukken opgevoerd. |
TORRE DE BELEM
 |
In totaal stopt de boemel bij zeventien stations! De Costa de Lisboa is dicht
bevolkt. De meeste bewoners verdienen de kost in de industrie en de
dienstverlening in en rond Lissabon. Vandaag wordt er niet gewerkt, dus het is
gelukkig niet al te druk in deze forenzentrein. Als je naar buiten kijkt, zie je
dat er hier ooit een keer mooie natuur moet zijn geweest, maar die is nu
verdrongen door het lelijke gezicht van de vooruitgang. Ik laat de mondaine
badplaats Estoril (waar ook het circuit voor de Formule I Races ligt, denk aan
de Grand Prix van Portugal) aan me voorbijgaan en stap pas in de eindbestemming
Cascais uit. Ik heb geen plattegrond van het stadje en begin gewoon op goed
geluk een gedeelte te verkennen.
INFO IN HET DUITS
Belem,
Zeugnis portugiesischer Macht
Belém ist einer der
ältesten Vororte von Lissabon. Es hat sich aus dem reichen
Hafenort Restelo entwickelt.
Dieser spielte in der
Geschichte der portugiesischen Seefahrt eine wichtige Rolle, da
hierher die Seefahrer, wie auch einst Vasco da Gama, mit
kostbaren Gewürzen von ihren Entdeckungsreisen zurückkamen.
1516 wurde der "Torre de
Belém" als Leuchtturm in der Mündung des Tejo errichtet. Er
sollte die Kapitäne der reichbeladenen Schiffe wieder in ihrer
Heimat willkommen heißen. Ein Jahr später verordnete König Dom
Manuel I. den Bau eines Klosters nahe des Tejoufers. Das
weißstrahlende Hieronymitenkloster sollte zum sichtbaren Beweis
der königlichen Macht und des unbeschreiblichen Reichtums
Portugals werden.
Der Film beschreibt die
Zeit, in der Portugal sich zu einer der bestimmenden Mächte
Europas entwickelte, und dies auch in seinen Bauwerken
ausdrückte.
Daten & Fakten
Kulturdenkmal: Mosteiro dos
Jeronimos als Meisterwerk portugiesischer Steinmetzkunst; Torre
de Belém mit dem Königssaal auf der Praia do Restelo
UNESCO-Ernennung: 1983
1502 Anordnung des
Klosterbaus durch König Manuel I.
1515-21 Torre de Belém
1517 Westportal mit den
knienden Statuen von König Manuel unter dem Schutz des hl.
Johannes des Täufers und des hl. Hieronymus
1894 Grabmal für Vasco da
Gama in der Almeida- da- Garrett- Kapelle angefertigt
21.12.1918 in der Almeida-
da- Garrett- Kapelle Aufbahrung des portugiesischen Präsidenten
Dr. Sidónio Pais |
  
 |
