Buitenlanders ontvoerd in Iran

Gepubliceerd op maandag 08 december 2003

TEHERAN (ANP) - Drugshandelaars hebben in het zuidoosten van Iran drie buitenlandse toeristen ontvoerd. Het gaat om twee Duitsers en een Ier die daar op fietsvakantie waren, zo hebben Iraanse overheidsfunctionarissen maandag laten weten. Het Iraanse persbureau Rujdad meldde eerder dat alle drie de slachtoffer Duits waren.

De ontvoering vond al vorige week in de provincie Sistan - Baluchistan. Deze regio grenst aan zowel Pakistan als Afghanistan en staat bekend als een van de onveiligste van Iran.

Een andere bron bij de Iraanse regering liet eerder weten dat de buitenlanders gevangen waren genomen op de weg tussen de historische stad Bam en Zahedan, bij de Pakistaanse grens. Ze zouden zijn ontvoerd door leden van de stammen Shah - Bakhsh en Narui, die losgeld voor hun gijzelaars willen.

Een woordvoerster van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde maandag dat er ,,buitenlanders'' in Iran zijn ontvoerd. Zij wilde geen informatie geven over de nationaliteit van de slachtoffers, maar zei wel dat er Duitsers tussen zouden kunnen zitten. De Duitse ambassade in Iran wilde maandag niet op de berichten reageren.

Ontvoeringen van buitenlanders komen in Iran nauwelijks voor. In 1999 was er plotseling een golf van gijzelingen. Bij drie verschillende incidenten ontvoerden drugshandelaren toen in totaal 10 Europeanen. De gegijzelden kwamen vrij en enkele daders werden publiekelijk geëxecuteerd.

Shirin Ebadi 's moeizame strijd

Gepubliceerd op woensdag 10 december 2003

Shirin Ebadi, de Iraanse juriste en mensenrechtenactiviste, zal vandaag in Oslo haar Nobelprijs voor de Vrede officieel in ontvangst nemen. Journalist David Danish interviewde haar voor Planet. “Ik moet ervoor zorgen dat mijn dochters kunnen leven in een maatschappij die vrouwen respecteert."

Ze is de eerste moslimvrouw die de prijs toegekend krijgt en de genomineerden die ze versloeg waren niet de minsten: onder anderen Paus Johannes Paulus II en de vroegere Tsjechische President Václav Havel. Het Noorse Nobelcomité zei haar te hebben gekozen vanwege haar inzet voor de mensenrechten en democratie in haar eigen land. Naast de eer krijgt ze ook een geldprijs ter waarde van $1,3 miljoen.

Ze was zich rot geschrokken toen ze hoorde dat ze de prijs gewonnen had. Maar nu beschouwt ze het, vertelt ze, als een prijs voor alle Iraniërs die voor de vrijheid en democratie in Iran vechten. Ebadi gelooft dat de Nobelprijs zal bijdragen aan het bereiken van die democratische droom.

Bedreigd
Ze nam altijd de bus naar haar werk in het centrum van het drukke Teheran, maar sinds ze de Nobelprijs voor de Vrede heeft gewonnen, wordt ze begeleid door vijf bodyguards. Ebadi wordt dagelijks met de dood bedreigd. Haar vijanden zijn de hardliners onder de geestelijken en hun knokploegen, die haar zien als een gevaar voor hun eigen bestaan.

Een krant in Teheran publiceerde een bedekt doodvonnis tegen haar. Een lid van de majlis, het islamitische parlement, vergeleek haar met Salman Rushdie, de schrijver van De Satanische Verzen. En een groep geestelijken uit de religieuze stad Qom bestempelde haar als 'CIA agent' en 'de vijand van de Islam'. Ondanks de vijandigheid van de geestelijken, is Ebadi toch een alternatieve bron voor morele steun geworden, evenals een symbool voor de diepgaande politieke verdeeldheid in Iran, waar het gewone volk en mensenrechtenactivisten haar met vreugde en trots begroeten.

Naast het feit dat zij in veel sectoren van de maatschappij een symbool is voor democratie en nationale trots, is Ebadi ook een grote inspiratiebron voor jongere, intellectuele vrouwen in Iran. Meer dan zestig procent van de studenten die dit jaar zijn aangenomen op universiteiten zijn vrouwen en zetten zich in voor gelijke rechten ten opzichte van de mannen.

Hoe beziet u, als moslimvrouw, de problemen waarmee moslimvrouwen in het Midden-Oosten geconfronteerd worden?
"Het probleem waarmee vrouwen in islamitische gemeenschappen geconfronteerd worden is niet het resultaat van de religie, maar een resultaat van de 'patriarchale cultuur'. Wat wij nodig hebben is een lezing van islamitische teksten zonder te kijken naar geslacht. De vernedering van vrouwen is het resultaat van een verziekt gen dat aan elke generatie mannen wordt doorgegeven, niet alleen door de maatschappij in haar geheel, maar ook door hun moeders. Het zijn de moeders die jongens opvoeden die mannen worden. Het is aan de moeders dat verziekte culturele gen niet door te geven. Ik ben niet tegen mannen. Ik ben tegen een patriarchale cultuur die de helft van de mensheid gelijke rechten ontzegt."

Waar staat u in de discussie over het dragen van een hoofddoek?
"In Iran bedek ik mijn hoofd, omdat het illegaal is dat niet te doen. Als vrouwen het dragen van deze hoofdbedekking weigeren, wacht hen een gevangenisstraf van zes maanden of een publieke geseling. Ik houd me dus gewoon aan de wet. Ik geloof er niet in."

U heeft altijd aangedrongen op sociale en politieke hervorming in Iran. Denkt u dat daar opnieuw een revolutie voor nodig zal zijn?
"Hervorming en sociale vooruitgang in Iran zijn onvermijdelijk, maar ik geloof alleen in een vreedzame verandering zonder geweld. Ik denk dat het tijdperk van revoluties voorbij is. Het huidige regime kwam 24 jaar geleden aan de macht door een bloedige revolutie. Er is gewoonweg geen garantie dat een nieuwe revolutie iets beters zal opleveren. Wat ik zoek is een hervormingsbeweging die zich richt op alle gebieden van het leven, waaronder politieke, sociale, culturele en individuele rechten. Het volk van Iran is, net als ik, diep teleurgesteld over de Islamitische Revolutie en de oorlog met Irak die daarop volgde; talloze gezinnen verloren hun kinderen en/of ouders. Verder werden miljoenen Iraniërs tot ballingschap gedwongen. Net als in Oost-Europa is ook hier de enige uitweg een vreedzame hervorming. Het falen van president Khatami is niet het falen van de hervormingsbeweging. Een maatschappij verandert wanneer grote groepen van haar leden zelf veranderen. Het hangt niet af van één specifiek persoon."

Hoe zouden de Iraniërs de hervorming in gang moeten zetten?
"De belangrijkste kwesties waar Iran zich nu mee moet bezighouden, zijn vrijheid van meningsuiting en de vrijlating van diegenen die gevangen zitten vanwege het uiten van hun mening."

U zat zelf ook in de gevangenis. Kunt u daar iets over vertellen?
"Ja, het was in de zomer van 2000, toen ik werd gearresteerd wegens mijn activiteiten en naar de Evin - gevangenis in Teheran werd gestuurd. Het is een politieke gevangenis en ik had er veel over gehoord. Bijna alle gevangenen zijn politieke gevangenen. Het is dus min of meer het intellectuele centrum van Iran. Hoe dan ook, ik werd verplaatst naar afdeling 209. Toen ik de cel binnenging, werd ik van mijn stuk gebracht door de aanblik van het kleine raampje en de vuile mat op de vloer. Het was afschuwelijk. Er waren alleen isoleercellen en ik mocht niemand zien. Er was genoeg voedsel, maar het werd heel berekenend en gerantsoeneerd verdeeld. Twee keer per dag werd er thee uitgedeeld en als iemand de eerste ronde miste, om wat voor reden dan ook, moest ze wachten tot de volgende keer. Ik kon ’s nachts niet slapen door het geschreeuw van de gevangenen die om meer slaappillen vroegen."

Wat was uw ergste ervaring in de gevangenis?
"Ik denk dat het ergste was dat er geen boeken of kranten waren om te lezen, en ik werd langzaam gek van de eenzaamheid en de stilte. Maar het was ook een goede gelegenheid om de fouten in mijn leven te overdenken en te bedenken wat ik in de toekomst ging doen. Er waren meer voordelen. Ik hoefde bijvoorbeeld niet na te denken over mijn werk bij de rechtbank, of over het nakijken van de proefschriften van mijn studenten. Ik hoefde me geen zorgen te maken over het klaarmaken van het avondeten voor mijn man en kinderen."
"Maar na een paar dagen werd alle fysieke pijn die ik de afgelopen jaren met me mee heb gedragen erger. Ischias, hartkloppingen, kortademigheid, hoge bloeddruk en gestotter. Ik haatte mezelf om mijn zwakte. Ik probeerde niet te klagen. Ik zette gewoon mijn tanden op elkaar en balde mijn handen tot vuisten – mijn nagels zijn blauw geworden door de intensiteit van de druk – maar ik kreunde nooit. Ik probeer me te herinneren wie zei: ‘Wij zijn niet geboren om te lijden’. Ik kan het me niet herinneren. Woedend probeerde ik met de achterkant van een lepel op de cementen muur van de cel te graveren: ‘Wij zijn geboren om te lijden omdat we zijn geboren in de derde wereld – ruimte en tijd worden ons opgelegd. Er is daarom niets anders te doen dan geduldig te blijven'."

De 56-jarige mensenrechtenactiviste blijft assertief, onverbiddelijk en onverschrokken. Ze is waarschijnlijk de grootste nachtmerrie van de hardliners in Iran, die voortdurend hebben geprobeerd vrouwen te beperken in hun doen en laten en om hun vermogen een volwaardige rol binnen de maatschappij te spelen te begrenzen. Ebadi is getrouwd met een elektrotechnisch ingenieur en zij hebben twee dochters. De oudste, Negar, is 22 en heeft een titel behaald in de communicatietechnologie aan de Sharif - universiteit in Teheran. Momenteel volgt zij een postdoctorale cursus aan de McGill - universiteit in Canada. Ebadi’s jongere dochter, Narguess, is 21 en treedt in haar moeders voetsporen; zij studeert rechten aan de Beheshti - universiteit in Teheran. “Ik moet ervoor zorgen dat mijn dochters kunnen leven in een maatschappij die vrouwen respecteert”, zegt Ebadi. “Iraanse vrouwen verdienen te leven in een vrije en democratische maatschappij”.

David Danish