We rijden vandaag de andere kant op om bij Ora de autostrada naar Bolzano te nemen. Die stad ligt slechts 20 km verderop. We kunnen onder het Walther - plein parkeren, midden in het centrum. Als we bovengronds te voorschijn komen bevinden we ons te midden van een bloemenmarkt. Verder zijn er overal festiviteiten ter gelegenheid van de 1 mei - viering gaande, zoals een modeshow (wat een scharminkels, levende skeletten noemt Clim de modellen), een jazzbandje en een Beiers orkest. Uiteraard ontbreken er geen eettentjes. Door al dat gewoel is het standbeeld van de minstreel / minnezanger Walther van der Vogelweyde op een zuil nauwelijks te ontwaren. We ontvluchten de drukte en drinken koffie op een terras bij het oude stadhuis onder de middeleeuwse arcaden, de zogenaamde Lauben.

Daarna dwalen we verder door de oude stadskern, die een strenger karakter heeft dan die van het zuidelijker gelegen Trento. Ook hier weer nauwe straten met hoge en soms erg kleurige renaissancegevels, met name in de buurt van de Piazza del Erbe met een Neptunusfonteintje. De huizen zijn smal, maar lopen diep door. Opvallend zijn de vele blinden voor de ramen in verschillende kleuren en dessins. Bij een parkje met een Mariensäule (nu eens niet ter bedwinging van de pest zoals in vele Midden-Europese stadjes, maar van de cholera in 1853) keren we via een andere route en wat typische winkelstraten terug naar de Dom, die pas om twee uur opengesteld wordt. Van binnen ziet hij er mooier uit dan van buiten, waar de herstelde oorlogsschade nog duidelijk te zien is. De ooit frisse fresco’s zijn echter vervaagd en vertonen nog maar een schim van hun vroegere glorie.

We lopen een eind verderop om met de kabelbaan naar een uitzichtpunt te gaan, maar die blijkt buiten werking; “Neubau“ zegt een van de bouwvakkers. De terugweg voert ons door een oude gedeelte van de stad met veel eetgelegenheden. Aan een kraam eten we pizza en kebab. Op de brede straat voor het plein maken we de volgende attractie mee: een zestal folkloristisch geklede Tirolers geeft een demonstratie van zweepslagen ten beste, bijgestaan door een oude, frêle non die eveneens vaardig de Peitsche hanteert. Het volk weet dat wel te waarderen, wij ook trouwens.

Niet met de kabelbaan maar met de auto rijden we de berg naast de stad op. Erg steil, maar de Volvo heeft er geen moeite mee. Mooie uitzichten vanaf de wijngaarden. Op de top rijden we door een pastoraal aandoend landschap met frisse alpenweiden en hier en daar een eenzame hoeve naar een volgende kabelbaan; die blijkt echter ook nog gesloten te zijn, het seizoen is nog niet geopend! Er zijn wel al toeristen die Ferien auf dem Bauernhof vieren. Ook wordt er druk paardgereden. Koeien zien we echter zelden rondstappen in de malse weiden. Blijven die net zoals bij ons in Nederland ‘s zomers ook al in de stal? Via allerlei kleine kronkelweggetjes gaan we weer naar beneden naar de vallei met de autobaan. Mooie panorama’s, met name bij een punt waar men ook aardpiramides in de aanbieding heeft. Het weer blijft de hele dag schitterend.

We komen nog een keer in Bolzano en wel om het MMM = Messner Mountain Museum te bezoeken. We zijn die dag eerst in Merano geweest.

We rijden om half drie terug naar Bolzano, waar we het MMM ofwel het Messner Mountain Museum in de slotruïne van kasteel Sigismundkron bezoeken. De wereldberoemde bergbeklimmer en avonturier Reinhold Messner heeft nog vier andere plekken in Tirol waar hij verschillende aspecten van de bergwereld belicht. Langs de entree staan Chinese mythologische leeuwen als poortwachter. Overal in het hele complex bevinden zich trouwens levensgrote standbeelden van Tibetaanse en Boeddhistische aard. We krijgen de indruk dat Messner zich tot oosterse filosofie en religie heeft bekeerd. We beginnen bij een tentoonstelling over de geschiedenis van Tirol, met veel oude prenten, foto’s en verklarende landkaarten. De nationale held en bevrijder Andreas Hofer staat hierbij in het stralende middelpunt. De aankleding bevalt ons wel: interessant en leerzaam.

De nadruk van de diverse exposities ligt op thema’s die in gerestaureerde torens worden verbeeld: de alpinist met zijn uitrusting, de geologische achtergrond van gebergten, de mythologie, de beroemdste bergtoppen etc. Hier en daar klinkt esoterische muziek op de achtergrond, bijvoorbeeld bij de enorm omvangrijke Tibetaanse tanka’s aan de muren. We moeten heel wat trappen en luchtbruggen op en af, waardoor de suggestie van klimmen wordt gewekt. We volgen de duidelijk aangegeven rondweg en beëindigen onze tocht door en over het ommuurde kasteel bij het terras (cappuccino en fris) en de boekhandel, waar onze Reinhold alleen maar boeken van eigen hand heeft uitgestald. We wisten niet dat hij zoveel geschreven heeft, enige zelfbewieroking is hem ook niet vreemd. Onze uiteindelijke indruk van het MMM; een lovenswaardig initiatief, maar het kan beter vormgegeven worden, bijvoorbeeld met meer voorwerpen, duidelijker uitleg en minder zweverig mythisch gedoe. We vertrekken om vijf uur.
 

BOLZANO

WAAR NOORD EN ZUID-EUROPA SAMENKOMEN

Door AART HEERING (in AD)

WAAROM?
Bolzano is omgeven door skipistes. Op circa een half uur afstand liggen grote skigebieden als Skizenter Latemar, Obereggen, de Seiseralm en Reinswald, alsmede het wat bescheidener, vooral voor gezinnen geschikte Rittnerhorn.

HOE ER HEEN?
Met de auto is het via het Oostenrijkse Innsbruck een dikke tien uur rijden. Easyjet vliegt vanaf 67 euro retour, inclusief van Amsterdam naar Milaan Malpensa. Vanaf daar is het nog vier uur met de trein.

DE STAD
Bolzano of Bozen? De echte Bolzanini of Bozner zal het een zorg zijn. Zij spreken Italiaans en Duits door elkaar. De tussen de zuidelijke Alpentoppen ingeklemde hoofdstad van Zuid -Tirol is tegelijk de meest zuidelijke Duitse en de meest noordelijke Italiaanse stad. Dat is zij al sinds ze in de Middeleeuwen ontstond als trefpunt van noordelijke en zuidelijke handelslieden. Ook nu nog hoor je beide talen spreken, bieden de restaurants knödel naast spaghetti en komt de Goethe Strasse uit op de Via Leonardo da Vinci.

CHRISTKINDLMARKT
De rust en welvaart stralen af van het elegante, door 19deeeuwse herenhuizen omgeven Waltherplatz (1), dat zo’n beetje de salon van de stad is. De cafés en hun verwarmde terrassen lenen zich uitstekend voor aperitief en apres-ski. In de Adventstijd (dit jaar van 29 november tot 23 december) wordt hier de Christkindlmarkt gehouden, met tientallen kramen met Glühwein, worst en snuisterijen.
Aan de zuidrand van het plein ligt de gothische Dom (2), die in 1944-’45 zwaar beschadigd werd door Engelse bommen, maar na de oorlog met dezelfde stenen weer is opgebouwd. Een deel van de middeleeuwse fresco’s is bewaard gebleven, evenals de ranke, met luchtige tierelantijnen versierde toren.

Honderd meter verderop is ook de Dominicanerkerk (3) beschadigd en gerestaureerd. Een zijkapel is nog vol met mooi intacte fresco’s uit 1330, met een uitermate realistische verbeelding van het levend villen van de Heilige Bartholomeus en episodes uit de Nicolaaslegende. Zo zie je onder meer hoe de Goedheiligman een door een boze waard gekookt jongetje weer levend uit de pot tovert.

WIJN EN KIKKER
Rechtsaf, de statige Goethe Strasse in, ligt het monumentale, met antieke meubels en donker hout geoutilleerde Gasthaus Vögele (4). De keuken is traditioneel – probeer na een dagje op de piste de stevige Bauerngröstel mit Speckkrautsalat – met Italiaans-Tiroler fusion specialiteiten als Parmesan-Knödel.

Aan de oever van de rivier Talfer (Talvera) ligt een uit glas en aluminium opgetrokken enorme kubus, het Mouseion (5). Dit afgelopen juli opgeleverde museum voor moderne kunst werd meteen wereldberoemd doordat de openingstentoonstelling werd opgeluisterd met het beeld van een gekruisigde groene kikker van de Duitse avantgardist Martin Kippenberger. De paus, die in Zuid-Tirol vakantie hield, protesteerde en sindsdien weet iedereen dat ook een provinciestad als Bolzano cultureel furore kan maken.

ÖTZI DE IJSMAN
Zeker zo bekend is het Archeologisch Museum (6), het onderkomen van Ötzi de IJsman, die in 1991 op ruim 3000 meter hoogte bij het Zuidtiroler Ötztal is gevonden. Interessanter dan de blik op het onderkoelde lijk zelf – een wat macabere peepshow door een raam van 40 bij 60 centimeter waarvoor altijd een rij staat – zijn de vele werktuigen en kleren die bij hem zijn gevonden en de reconstructies van zijn leven en dood, 5300 jaar geleden.

Aan de overkant van de rivier ligt het meest omstreden bouwwerk van Bolzano, het Monumento della Vittoria, ofwel Siegersdenkmal (7) van de Eerste Wereldoorlog. Het werd in 1927 aangelegd op verzoek van Mussolini zelf en is dan ook een schoolvoorbeeld van fascistische architectuur: monumentaal, krijgshaftig en pathetisch, maar daarom nog niet lelijk.

Een plezierige wandelweg langs de besneeuwde rivieroever, de Bozner Wassermauer Promenade ofwel Passaggiata Lungotalvera Bolzano (8), voert naar langs het Schloss Meratsch (9), een middeleeuws kasteel met zware muren, omgeven door de kale stokken van een fikse wijngaard midden in de stad.

ETEN EN DRINKEN
Aan het einde van de Museumstrasse ligt de Obstplatz/ Piazza Erbe (10). Op dit uitgestrekte, door antieke patriciërswoningen omgeven, plein wordt ’s ochtends de groentemarkt gehouden. Goethe roemde in zijn Italiaanse Reis van 1786 al de kwaliteit van het fruit hier en ook nu nog zien de kunstig opgestapelde vruchten en groenten er uit om te watertanden. Op nummer 6 en 7 biedt slagerij Egger de rijkste keur van de stad van Tiroler speck (ondanks de naam een licht gerookte rauwe ham) en worst. Op nummer 17 wordt bij Hopfen & Co het in de zaak zelf gebrouwen licht troebele en lekker hoppige Bozner Bier geschonken. De markt komt uit op de Franziskaner Gasse, waar de gelijknamige bakkerij (11) onder meer Schüttelbrot verkoopt: flinterdunne handgemaakte deegplakken met komijn, anijs en venkel.

Rechts in de Dr. Steiner Gasse, tussen de beide panden van Rizzolli, de plaatselijke topzaak voor luxe damesschoenen, zijn nog resten te zien van de oude stadsmuur (12), die in 1277 werd geslecht op last van veroveraar graaf Mainhard van Tirol.

Aan de andere kant, tegenover een pand met ridderfresco’s, liggen de Fischbanke (13). De marmeren tafels van de oude vismarkt zijn nu in gebruik als toog van de Bruschetteria van waard Cobo, een karakteristieke figuur met lange grijze manen die plaatselijk ook bekend is als cartoonist, gastronoom en kletsmajoor. Zijn bruschetta met geitenkaas en frisse chardonnay is een levenservaring. (Gesloten in januari en de eerste helft van februari.)

LEDERHOSEN EN ARMANI
In het oude stadscentrum heerst een gezellige atmosfeer, waarin een menigte van bontjassen, Loden-mantels en skipakken opgewekt en aandachtig langs de hel verlichte etalages schuifelt. De winkelsstraat bij uitstek is de Lauben of Portici (14), die met de Steiner Gasse verbonden is via een steeg die officieel Guido Anton Musch Durchgang heet maar die in de volksmond bekend staat als de Stinkgasse (stinksteeg). Onder deze booggewelven boden al in de 14de eeuw kooplieden uit Duitse en Italiaanse gebieden hun waren aan en in wezen is er sindsdien niet veel veranderd.

In de Lauben en de parallelle Silbergasse/Via Argentieri (15) komen shoppers aan hun trekken met Italiaanse merkkleding van Maxmara, Stefanel en Armani, naast zaken met Lederhosen en Dirndljurken. De delicatessenzaak van Seibstock (nr. 48) geldt als de best voorziene van de stad.

Aan het einde van de Lauben vormt de Bindergasse/Via dei Bottai een harmonieus geheel van 17de-eeuwse panden in vriendelijke pasteltinten. Na een hotel met de romantische naam Mondschein – en een uithangbord met een nors kijkende wassende maan – en het bekende volksrestaurant Weisses Rössl/ Cavallino Bianco krijg je hier op de hoek in het Natuurhistorisch Museum (16) een mooi beeld van het ontstaan van de Alpendalen en hun flora en fauna.

RUNKELSTEIN
In de bergen rond Bolzano ligt een serie uitstekend behouden gebleven kastelen. Vooral Runkelstein (Castel Roncolo) (17) is de moeite waard en ook makkelijk te bereiken, met een gratis busje dat er vanaf het Waltherplatz in vijf minuten naartoe rijdt. De ooit door de Oostenrijkse keizer Franz Joseph aan de stad geschonken burcht bevat een reeks schitterende fresco’s uit het einde van de 14de eeuw die – heel uitzonderlijk voor die tijd – nu eens geen heiligen en madonna’s tonen, maar uiterst wereldse afbeeldingen van jachtpartijen, knotstoernooien en lonkende paren.

SNEEUWSCHOENEN
Bolzano zelf ligt op maar 270 meter hoogte, maar omgeven als het is door 3000 meter hoge toppen, is het toch een echte Alpenstad. Zodra het weer een beetje meezit, brengen de burgers hun vrije dag door in de bergen.

Een geliefd gebied aan de noordkant is Jenesien / San Genesio (18), een hoogvlakte op ruim duizend meter die via een kabelbaan met de stad is verbonden. Het Tschöggelerhof is hier een goed landelijk alternatief voor een hotel in de stad en het terras biedt een prachtig uitzicht op de besneeuwde wijnstokken van de lagere hellingen.

Aan de zuidkant van de rivier Talfer gaan zowel een gondel als een bergweg omhoog naar de zonnige vlakte van Oberbozen/Soprabolzano (19), waar de stedelingen op mooie winterdagen de kilte van de vallei ontvluchten.

Op weg daar naar toe, in het gehucht Signat, ligt de Patscheider Hof, een tot restaurant getransformeerde boerenhoeve met een Stube die sinds de 17de-eeuw niet meer is veranderd. De met geitenkaas gevulde Kartoffeltaschen en de knödel met rode bieten en radicchio zijn absolute aanraders voor elke lekkerbek!  

Uit: AD 2008